سامانه مدرسه هوشمند پویان

 جستجو
 حدیث روز
هيچ چيز همچون همّت، آدمى را بلندمرتبه نمی‌گرداند.(امام علی(ع))
 آزمون و تکالیف
 راه خوشبختی


 متولدین امروز
  • شكيبا كاظمي
    کلاس هفتم فارغ التحصیل
 سرگرمی



 آمار بازدید ها
امروز: 911
دیروز: 1206
ماه جاری: 36034
ماه گذشته: 33917
بیشترین بازدید 1392/11/17 : 4532
کل بازدید ها: 618311
افراد آنلاین: 1
 اوقات شرعی
اوقات شرعی

درس اول
به نام خداوند بخشنده مهربان (شعر از: نظامي)


1– اي خداوندي که نام تو بهترين کلام براي آغاز هر چيز است. بدون آوردن نام تو بر زبان هيچ گاه نامه اي را نخواهم گشود.
2– اي آنکه ياد تو همدم و آرامش بخش روح و جان من است و جز تو، هيچ نام ديگري بر زبان من نيست.
3– هم قصه اي را مي داني که هنوز معلوم نشده (ننوشته شده) و هم موضوع نامه اي را که هنوز نوشته نشده مي داني.
4– مرا از ناداني خود رهايي و نجات بده و با نور خداشناسي مرا آشنا کن.

به اين نکته توجه کنيد:
در معني موارد در هنگام گفتگو و يا در يک نوشته، کلمه ها به صورت خلاصه به کار مي روند، توجه کنيد:
آشناييم ده -->آشناييم بده
رهاييم ده --> رهاييم بده
ده -->بده
هم قصه نانموده داني -->هم قصه نانموده مي داني
هم نامه نوشته خواني--> هم نامه نانوشته مي خواني
داني --> مي داني
خواني --> مي خواني

کار در کلاس:
1– «اي ياد تو مونس روانم» يعني چه؟
يعني: اي خداوندي که ياد تو همدم و آرامش بخش روح و جان من است. (ياد تو روح و جان مرا آرامش مي بخشد.)

2– به جدول زير توجه کنيد، خواندن و نوشتن کلمات زير را ياد بگيريد:

کلمه

خواندن

نوشتن

رهاييم

ر/ ها / يي / يم

رهاييم

آشناييم

آش / نا / يي / يم

آشناييم

سرآغاز

س / را / آغاز

سرآغاز

پرسش:
1– چرا اين درس در اول کتاب گذاشته شده است؟
چون اين شعر با نام و ياد خدا که سرآغاز هر کاري است شروع شده است.

2– مقصود از بيت سوم اين شعر چيست؟
يعني خداوند از همه چيزهاي پنهان آگاه است. حتي از مطالب درون پاکت نامه و همچنين از مطالبي که در فکر ماست و ما قصد داريم آنها را بنويسيم.

3– شاعر در بيت آخر از خدا چه خواسته است؟
خواسته که او را از جهل و ناداني برهاند و با نور خداشناسي و معرفت آشنا کند.

4– آيا فقط با خواستن از خدا مي توانيم از ناداني خود رهايي يابيم؟
خير، حتماً بايد خودمان نيز تلاش کنيم تا خداوند نيز ما را ياري رساند.

5– اين شعر از کيست؟
نظامي

تمرين املا – درس اول
1– براي هر يک از کلمه هاي زير دو کلمه هم خانواده بنويسيد:
نور --> نوراني. منير
نام--> نامها، نامي
آشنا --> آشنايي، آشنايان
نويسنده --> نويسندگي، نويسندگان

2– يک کلمه هم معني با هر يک از کلمه هاي زير بنويسيد:
آغاز -->شروع
خدا --> الله
قصه --> داستان
رهايي--> نجات
نور --> روشنايي

3– در مقابل کلمات زير، کلمات مخالف آنها را بنويسيد:
بهترين --> بدترين
ظلمت --> روشنايي
آغاز --> پايان
پايان --> آغاز
عادل --> ستمگر

تمرين انشا:
1– معني شعر را به زبان ساده بنويسيد:
الف)–خداوندا نام تو بهترين نام براي شروع هر کاري است و من بدون آوردن نام تو، حتي پاکت نامه را باز نمي کنم.
ب)–اي خداوند که ياد تو هميشه همدم روح و جان من است و غير از نامه تو هيچ نامي بر زبان من جاري نمي شود.
پ)–هم قصه هاي گفته نشده و نوشته نشده را مي داني و هم از نامه هاي نوشته نشده آگاهي داري.
ت)–مرا از جهل و ناداني نجات بده و با نور خودت (خداشناسي) آشنا کن.

2– هر دسته از کلمه هاي زير را مرتب کرده و جمله بسازيد:
هر کاري/ در/ ياد خدا/ موفقيت/ از/ مي خواهيم/ با/ او
در هر کاري با ياد خدا، از او موفقيت مي خواهيم.
خدا/ نام/ بهترين/ شروع/ سخن/ کلمه/ براي/ هر/ است
نام خدا براي شروع هر سخن بهترين کلمه است.
است/ ايران/نظامي/ بزرگ/ شاعران/از/ يکي
نظامي يکي از شاعران بزرگ ايران است.

3– با هر يک اين کلمه ها يک جمله بسازيد:
سرآغاز: سرآغاز هر کاري با نام زيباي خداست.
قصه: مادر بزرگ من هر شب برايم قصه مي گويد.
کي: مادر پرسيد: زهرا کي از مدرسه آمد؟
رهايي: خدايا ما را از ظلم و جهل رهايي بخش.
جز: هيچ نامي جز نام تو شايسته شروع سخن نيست.
آشنايي : خداوندا، دلم را با نور خداشناسي آشنايي ده.

درس دوم

به اين نکته توجه کنيد:
اگر بعد از مطلبي سه نقطه مي گذاريم، مي خواهيم نشان دهيم که آن مطلب ناتمام است و دنباله آن نوشته نشده است.
مانند: اوه، خدايا، کاش مي دانستم … »
اگر بخواهيم مطلبي را از کسي نقل قول کنيم بايد آن را داخل اين علامت « » که نام آن گيومه است بگذاريم؛ مانند: پروين درباره صداهاي که مي شنيد چنين نوشت: «صداي جيرجيرکها از ميان درختان شنيده مي شود.»

کار در کلاس:
1– چگونه بايد از چشم و گوشهاي خود مواظبت کنيم؟
بايد در نور مناسب مطالعه کنيم. در مقابل نور آفتاب به خورشيد نگاه نکنيم. دستهاي آلوده را به چشمهاي خود نماليم. از چشمهاي خود در مقابل اجسام نوک تيز محافظت کنيم. چيزهاي نوک تيز را در گوشهاي خود فرو نکنيم. مواظب باشيم تا در هنگام حمام، آب وارد گوشهايمان نشود. از شنيدن صداهاي بلند و ناهنجار خودداري کنيم.

پرسش:
1– آموزگار به دانش آموزان چه گفته بود؟
آموزگار خواسته بود که منظره اي را که در خانه يا دبستان يا جاي ديگر مي بينند توصيف کنند.

2– پروين چه منظره اي را براي نوشتن انتخاب کرده بود؟
منظره يک باغ را انتخاب کرده بود.

3– پروين انشاي خود را چگونه نوشت؟
او سعي کرد چيزي از مناظر باغ از نظرش دور نماند و سعي کرد هر چه مي بيند يا مي شنود را يادداشت کند. در پايان نوشته اش را چند بار به دقت خواند. بعضي از جمله ها را پس و پيش کرد. در آخر هم نوشته خود را پاکنويس کرد.

4– چرا بايد چشم بينا و گوش شنوا داشته باشيم؟
تا هر چيزي را به دقت نگاه کنيم و آنچه را مي بينيم يا مي شنويم و مي خوانيم به خاطر بسپاريم و در مواقعي که لازم است از آنها استفاده کنيم.

5– از قول يکي از نويسندگان چه مطلبي در اين درس نقل شده است؟
نقل شده است: « براي نوشتن به دقت به چيزها بنگريد و هر چه به چشمتان مي آيد بي کم و بيش توصيف کنيد. وضع اتاق را چنان شرح دهيد که خواننده بتواند آن را به همان صورت که شما ديده ايد، پيش چشم بياورد.»

تمرين املا :
1– سه ترکيب بنويسيد که در آنها کلمه «خواست» به کار رفته باشد:
خواسته بود، خواستم، مي خواست برود.

2– کلمه هاي زير را با «ها» جمع ببنديد و بنويسيد:
سرزمين --> سرزمين ها
خستگي--> خستگي ها
چشم --> چشم ها
سوراخ --> سوراخ ها

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را مرتب کرده و يک داستان بسازيد:
گنجشک توي دلش گفت: به به، چه غذاي لذيذي!
ولي ناگهان باران تندي شروع به باريدن کرد.
پروانه زيبايي در باغ دور گلي مي چرخيد.
گنجشک و پروانه از ترس خيش شدن، هر دو به زير درختي پناه بردند.
در همين هنگام گنجشکي او را ديد.
آن دو درباره باران و خيس شدن با هم صحبت کردند و دوست شدند.
جواب :
الف)- پروانه زيبايي در باغ دور گلي مي چرخيد.
ب)- در همين هنگام گنجشکي او را ديد.
پ)- گنجشک توي دلش گفت: به به، چه غذاي لذيذي!
ت)- ولي ناگهان باران تندي شروع به باريدن کرد.
ث)- گنجشک و پروانه از ترس خيش شدن، هر دو به زير درختي پناه بردند.
ج)- آن دو درباره باران و خيس شدن با هم صحبت کردند و دوست شدند.

2– دو جمله درباره تغيير رنگ برگ درختان در پاييز بنويسيد:
الف)– رنگ سبز برگ درختان در پاييز تغيير مي کند.
ب)– برگ درختان به رنگ نارنجي، زرد و قهوه اي مي شود.

3– بنويسيد که اگر بخواهيم چيزي را توصيف کنيم چه کارهايي بايد کرد؟
بايد کنجکاو باشيم. چشم بينا و گوش شنوا داشته باشيم. هر چيزي را به دقت نگاه کنيم و آنچه را مي بينيم، مي شنويم و يا مي خوانيم به خاطر بسپاريم تا در مواقع ضروري از آنها استفاده کنيم.



درس سوم
پسر فداکار


به اين نکته توجه کنيد:
در فارسي سخنان معروفي وجود دارد که به آنها «مُثُل» مي گويند. در فارسي مثل هاي بسياري هست و اين مثلها در مواقع خاصي به کار مي رود؛ مانند: اندک اندک خيلي شود و قطره قطره سيلي. اين مثل زماني به کار مي رود که ما بخواهيم ارزش پس انداز و يا تهيه چيزهاي کوچک مانند کتاب را بدانيم و در نظر داشته باشيم که با همين پس اندازهاي کوچک مي توانيم در آينده نيازهاي خود را برآورده سازيم و يا در مورد کتاب، يک کتابخانه پر کتاب داشته باشيم.
اگر اين مثل ها را بياموريم و در نوشته ها و يا گفته هاي خود به کار ببريم نوشته ها و گفته هاي ما بسيار شيرين تر مي شود.

کار در کلاس:

1– اين عبارتها را به دقت بخوانيد و تعيين کنيد کداميک از آنها مثل است. آنها را حفظ کنيد:
قطره قطره جمع گردد وانگهي دريا شود --> مَثَل
آفتاب نزديک به غروب بود که پترس از ده بر مي گشت.
عاقبت جوينده يابنده بود --> مَثَل
من امروز زودتر از روزهاي پيش به مدرسه رفتم.
هر که بامش بيشتر برفش بيشتر --> مَثَل

2– مخالف کلمه هاي زير را بنويسيد:
شجاع --> ترسو
پست تر --> بلندتر
دراز --> کوتاه
ساخته اند --> نساخته اند
مي شد --> نمي شد
صبح --> شب

پرسش:
1– براي اينکه در کشور هلند، آب زمين هاي پست تر از دريا را فرا نگيرد، چه کرده اند؟
در کنار درياها سدهايي پهن و دراز ساخته اند تا آب دريا زمين هاي پست را فرا نگيرد.

2– چرا پدر پترس هر روز به سرکشي سد مي رفت؟
پدر پترس براي اطمينان از سلامت سد و ديواره آن، وظيفه داشت هر روز به سرکشي سد برود تا در صورت خرابي، به موقع ديواره را درست کند.

3- چرا پدر و مادر پترس از برنگشتن او به خانه نگران نبودند؟
چون گمان مي کردند پسرشان شب را در دهکده مانده است.

4– پترس چه فداکاري کرده بود؟
پترس با فرو بردن انگشت خود در سوراخ سد، از خرابي بيشتر ديواره جلوگيري کرده بود و با وجود سرما و تاريکي، مردم شهر را از ويراني شهر نجات داده بود.

5– به نظر شما اگر پترس اين فداکاري را نکرده بود، چه مي شد؟
ممکن بود در اثر قطره قطره چکيدن آب، ديواره سد خراب شود و آب همه جا را فرا گيرد و شهر و مردم را نابود کند.

تمرين املا:
1– به کلمه هاي زير «تر» اضافه کنيد و بنويسيد:
نزديک --> نزديکتر
سست --> سست تر
تاريک --> تاريکتر
سخت --> سخت تر
سفت --> سفت تر
طولاني --> طولاني تر
آشکار --> آشکارتر
واضح --> واضحتر
گران --> گرانتر
سنگين --> سنگين تر

2– پنج کلمه بنويسيد که آخر آنها مثل کلمه «موّقتاً» خوانده و نوشته شوند:
اصلاً، حتماً، ثانياً، اولاً، يقيناً

3– جدولي به شکل جدول زير بکشيد و آن را کامل کنيد:

کار

فداکار

درستکار

خطا کار

ناک

خطرناک

وحشتناک

غمناک

ورزش

ورزشکار

ورزشگاه

ورزشکاران


تمرين انشا:
1– معني مثلهاي زير را بنويسيد:
اندک اندک خيلي شود و قطره قطره سيلي: هر چيز زياد در ابتدا کم کم جمع شده تا به مرحله فراواني و انبوهي رسيده است.
عاقبت جوينده يابنده بود: هر کس به دنبال چيزي باشد، با سعي و تلاش عاقبت به آن خواهد رسيد.

2– در سه سطر بنويسيد که نظر شما درباره کار پترس چيست؟
پترس پسر فدارکاري بود که با تحمل و رنج و عذاب و تحمل بي خوابي و سرماي شديد، از بزرگ شدن سوراخ سد و در نتيجه سيل ويران کننده آب دريا، جلوگيري کرده بود و باعث نجات جان اعضاي خانواده خود و همشهريانش شده بود.

درس چهارم
نوجوان بسيجي


به اين نکته توجه کنيد:
اگر بگوييد «ما ايران را دوست مي داريم» معني کاملي از آن مي فهميم. وقتي بگوييد «آمدم» با اينکه يک کلمه است، باز هم از آن معني کاملي مي فهميم. «ما ايران را دوست مي داريم» و «آمدم» هر کدام به تنهايي يک جمله هستند. ولي اگر بگوييد «ما ايران را» يا اگر بگوييد «علي کتاب» از آنها معني کاملي نمي فهميم و جمله نيستند.
جمله ، يک يا چند کلمه است که معني کاملي را برساند.

کار در کلاس:
1– پنج کلمه بگوييد که در آنها کلمه «شهر» به کار رفته باشد.
مانند: خرمشهر
خونين شهر، بهشهر، ماهشهر، زيباشهر، نوشهر

نوشته هاي زير را بخوانيد:
الف: بگوييد کدام يک جمله کامل هستند.
ب: آنهايي را که جمله کامل نيستند کامل کنيد.
ج: بگوييد چگونه مي توانيم جمله کامل را تشخيص دهيد.
پرندگان در آسمان پرواز --> جمله ناقص --> پرندگان در آسمان پرواز مي کنند.
دانش آموزان در حياط دبستان بازي مي کنند. -->جمله کامل
حسين فهميده اهل خرمشهر --> جمله ناقص --> حسين فهميده اهل خرمشهر نيست.
مقررات راهنمايي براي جلوگيري از خطر و بي نظمي است. --> جمله کامل
باران آمد . --> جمله کامل
ريختم. --> جمله کامل

پرسش:
1– حسين فهميده مي خواست از چه چيزهايي دفاع کند؟
او تصميم گرفته بود که از انقلاب اسلامي دفاع کند و دشمن را از خاک ميهن برون راند.

2– چرا حسين فهميده براي رفتن به جبهه مي بايست نظر فرماندهان را جلب کند؟
چون کم سن و سال بود و فرماندهان با حضورش در جبهه موافق نبودند.

3– امام خميني درباره حسين فهميده چه فرمود؟
فرمود: «رهبر ما آن طفل سيزده ساله اي است که نارنجک به خود مي بندد و به زير تانک مي رود.»

4– به نظر شما چرا تانک دشمن تکان سختي خورد و آتش گرفت؟
با انفجار نارنجکي که حسين فهميده به خود بسته بود، تانک دشمن تکان سختي خورد و آتش گرفت.

5– چرا دانش آموزان مدارس جمهوري اسلامي ايران به «حسين فهميده» افتخار مي کنند؟
چون او يک دانش آموز بسيجي کوچک بود که حماسه اي بزرگ آفريد.

تمرين املا :
1– از درس هايي که خوانده ايد کلمه هايي که در آنها (ص) به کار رفته باشد پيدا کرده و بنويسيد. کلمه هايي را بنويسيد که از نظر شما مهم هستند:
توصيف – صورت - فاصله – صبح – خلاصه – تشخيص – صاحب – فاصله اش – صدا– وصف

2– به اول کلمه هاي زير (بِ) اضافه کنيد و بنويسيد:
بندد --> ببندد
گويد --> بگويد
خورد --> بخورد
گيرد --> بگيرد
جنگد --> بجنگد
راند --> براند
تواند -->بتواند
نمايد--> بنمايد
زند --> بزند

3– به اول کلمه هاي زير يک (نَ) اضافه کنيد و بنويسيد:
ترسيد --> نترسيد
خورند--> نخورند
رويد --> نرويد
دهند --> ندهند
کنيد --> نکنيد
مي گذرم --> نمي گذرم
مي آوري --> نمي آوري
مي نويسم--> نمي نويسم
مي گويي --> نمي گويي

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را کامل کنيد و در پايان آنها يکي از نشانه هاي ( . ! ؟ ) را بگذاريد:
پروين انشاي خود را نوشت.
چه وقت صداي جيرجيرکها به گوش مي رسد؟
اکنون ديگر حسين فهميده در ميان ما نيست!
واي بر حال شما اگر به حرف من گوش نکنيد!

 


 

درس پنجم

به اين نكته توجه كنيد:
در سال پيش آموختيد كه اين شكل در كلماتي مانند: مسؤول، اسرائيل، رأي، سؤال (همزه) نام دارد. همزه نيز جزء حروف الفبا محسوب مي شود. ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ر ز ژ س ش ط ظ ف ق ك گ ل م ن و ه ي. پس حروف الفبا جمعاً 33 حرف است.

كار در كلاس:
1- جمله هاي زير را با توجه به نشان پاياني آنها بخوانيد:
اول سال بود. (جمله با نقطه به پايان رسيده است.)
چه وقت اول سال بود؟ جمله با علامت سؤال به پايان رسيده و بايد سؤالي خوانده شود.
عجب، اول سال بود! جمله با علامت تعجب به پايان رسيده و بايد به حالت تعجب خوانده شود.
اول سال بود؛ كه علي به مسافرت رفت. جمله با دو علامت ويرگول و نقطه به پايان رسيده و جمله اول بايد متصل به جمله دوم خوانده شود.

2- اگر از شما بخواهند كه يكي از هم كلاسي هاي خود را به عنوان نماينده انتخاب كنيد، به چه كسي رأي مي دهيد؟ چرا؟
به كسي كه حق كسي را ضايع نكند، تمام صفات نماينده شدن را داشته باشد و كلاس با وجود او نظم و ترتيب داشته باشد.

3- اگر نماينده به وظيفه خود عمل نكرد، چه بايد كرد؟
بايد او را از سمت و مسؤوليت نمايندگي بر كنار كرد.

4- كارداني و شايستگي نماينده يعني چه؟
يعني كسي كه بتواند كارها را به خوبي انجام دهد و مناسب اين كار باشد.

پرسش ها:
1- وظيفه نمايندگان كلاس ها چه بود؟
بعضي از كارهاي لازم كلاس را انجام دهند و مسؤول نظم و ترتيب دبستان نيز باشند.

2- آموزگار چرا فاطمه را پاي تخته خواند؟
تا نظر شاگردان كلاس را روي تخته بنويسد.

3- منظور از ( رأي ها را مي خوانيم) چيست؟
يعني اسم كساني كه بر روي ورقه ها نوشته شده است را مي خوانيم.

4- نماينده كلاس بايد چه صفاتي داشته باشد؟
عادل و امين باشد، درس خوان باشد، كاردان و شايسته باشد، مرتب و منظم باشد، كسي باشد كه بچه هاي ديگر دوستش داشته باشند.

تمرين املا:
در سال گذشته ياد گرفتيد كه حرف (ي) در كلمه كبري صداي (ا) مي دهد. شما هم (5) كلمه بنويسيد كه در آنها حرف (ي) صداي (ا) بدهد. حتي – يحيي – مجتبي –طوبي – صغري
1- در جدول زير پنج كلمه بنويسيد كه حرفهاي نوشته شده را داشته باشند:

ق قـ

قرمز – قطره – طوقي – اتاق – قاشق – حق – آقا – قبول – موفقيت

غ غـ ﻎ ﻐ

آغاز – تغيير – مشغول – غصه – باغ – شلوغ – تيغ


تمرين انشا:
1- جمله هاي مقابل را بخوانيد و به معني و تعداد كلمه هاي هر كدام توجه كنيد:
رفت.
زهرا رفت.
زهرا به شيراز رفت.
زهرا از اصفهان به شيراز رفت.
ديروز زهرا از اصفهان به شيراز رفت.

شما هم با كلمه آمد به همين ترتيب جمله هايي بسازيد:
مريم آمد.
مريم از كتابخانه آمد.
مريم از مدرسه به كتابخانه آمد.
ديروز مريم از مدرسه به كتابخانه آمد.

2- جمله هاي زير را تكميل كنيد:
نماينده بايد صبر و حوصله داشته باشد.
ما بايد صبر و حوصله داشته باشيم.
تو بايد صبر و حوصله داشته باشي.
شما بايد صبر و حو صله داشته باشيد.
آنها بايد صبر و حوصله داشته باشند.

3- كلمه هاي هم خانواده را كنار هم بنويسيد:
حفظ- عادل- نظم- حافظ- عدل- محافظت- نظام:
محافظت/حفظ/ حافظ
عدل/ عادل
ناظم/نظام /نظم

4- حرف هاي مشترك بين هر دسته از كلمه هاي هم خانواده را بنو يسيد:
حفظ =حافظ = محافظت= ح – ف – ظ
عادل = عدل = ع – د – ل
نظم = نا ظم = نظام = ن – ظ – م

5- اين كلمه ها، تركيبها و جمله ها مربوط به كتاب رياضي شما است. معني آنها را بگوييد:
حاصل تفريق = جواب تفريق
امتحان تفريق = دوستي تفريق
عدد مربوط به هر شكل را بخوانيد = هر شكل چند تاست.
هر جفت از عدد ها را با هم جمع كنيد = عددها را دو تا دو تا با هم جمع كنيد.

درس ششم
کوچ پرستوها


به اين جمله ها توجه کنيد:
«پرستوها از سفر دور و دراز خود باز مي گردند». «پرستوها از سفر باز مي گردند».
«پرستوها باز مي گردند». اما اين جمله نيست. «در اوايل بهار، پرستوها از سفر دور و دراز خود».
کلمه «باز مي گردند» از همه کلمه هاي ديگر جمله مهمتر و جزء اصلي آن است. زيرا جمله بدون آن معني کاملي ندارد. جزء اصلي جمله «فعل» ناميده مي شود. به فعل اين دو جمله خوب توجه کنيد. احمد مدادش را تراشيد. مرجان تشنه است.
فعل، جزء اصلي جمله است و انجام گرفتن کاري يا روي دادن حالتي را نشان مي دهد.

کار در کلاس:
1– داستان زير را به دقت بخوانيد و مانند مثال فعل هاي آن را مشخص کنيد.
مثال: گريخته بودم، افتاد.
از سرداري پرسيدند: چگونه به سرداري رسيدي؟
جواب داد: روزي از دشمنان گريخته و به خرابه اي پناه برده بودم و در سرانجام کارم انديشه مي کردم. ناگاه چشمم به موري افتاد که دانه بزرگتري از خود به دهان گرفته بود و از ديوار بالا مي رفت و چون به نيمه راه مي رسيد، دانه سنگين به زمين مي افتاد.
دو بار ديگر به دنبال دانه مي آمد آن را از همان راه به بالا مي کشيد. شصت و هفت بار شمردم که دانه فرو افتاد، و مور از کوشش باز نايستاد تا سرانجام به مقصود خود رسيد و دانه را به بالاي ديوار رسانيد. با خود گفتم: من از مور کمتر نيستم. بدين جهت تا به مقصود نرسيدم، دست از کوشش برنداشتم.
پرسيدند، رسيدي، جواب داد، گريخته بودم، برده بودم، انديشه مي کردم، افتاد، گرفته بود، مي رفت، مي رسيد، مي افتاد، مي آمد، مي کشيد، شمردم، فرو افتاد، بازنايستاد، رسيد، رسانيد ، گفتم، نيستم، نرسيدم، برنداشتم.

2– در جمله هاي زير به جاي کلمه هايي که در پرانتزهستند، هم معني آنها را بگذاريد و بخوانيد:
- پرستوها در فصل بهار (ساختن) و(پرداختن) لانه خود تلاش مي كنند
ساختن = درست كردن
پرداختن = آماده كردن
گروه (پي جويي)براي (يافتن) (عيب كار)(عازم) محل (حادثه) شد
پي جويي = پي گيري
يافتن = پيدا كردن
عيب كار = نقص
عازم = به طرف جايي
حادثه = اتفاق
(وقتي) هوا سرد شدپرستوها(ترك) و به جاي (معتدل كوچ) مي كنند.
وقتي = هنگاميكه
ترك = رفتن
معتدل كوچ = نه سرد ونه گرم سفر

3– بگوييد، پرندگاني که در زمستان ديده نمي شوند، کجا رفته اند؟ چرا رفته اند؟
آنها به جاهاي گرم کوچ کرده اند تا بتوانند هم از سرما در امان باشند و هم غذاي خود را راحت تر به دست آورند.

پرسش:
1– چه وقت پرستوها از سفر باز مي گردند؟
در اوايل بهار که هوا لطافت خود را باز مي يابد.

2– نخستين کار پرستوهاي از راه رسيده چيست؟
پيدا کردن لانه هاي سال گذشته و تعمير و بازسازي آنها.

3– وقتي پرستوي ماده روي تخم ها مي خوابد، پرستوي نر چه مي کند؟
پرستوي نر براي جفت خود غذا پيدا مي کند.

4– پرستوها چه وقت لانه هاي خود را ترک مي کنند؟
در فصل پاييز که غذا کمياب است و هوا رو به سردي مي رود.

5– چه خطرهايي در راه پرستوها وجود دارد؟
تغييرات هوا، حمله پرندگان شکاري و ...

تمرين املا :

1– ترکيب هايي مانند (جامه سبز) را از متن درس پيدا کنيد و در دفتر املاي خود بنويسيد:
پرندگان مهربان و دوست داشتني – مسافران از راه رسيده – پرستوهاي جوان – پرستوهاي جوان _ پرستوهاي ماده – مهر مادري – عشق زيباي مادري

2– براي هر يک از کلمه هاي زير سه کلمه هم خانواده بنويسيد:
درس : تدريس – مدرس – دروس
علم : عالم، تعليم، معلوم
تحصيل : محصل، تحصيلات، محصول

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را در دفتر خود بنويسيد و در جاهاي خالي کلمه هاي مناسب بگذاريد:
-ديروز کفشم پاره شد، آن را به کفشدوز دادم.
- وقتي که کار پرستوي نر تمام شد، پرستوي ماده تخم مي گذارد.
- لک لک ها از سردسير به گرمسير کوچ مي کنند.
-فصل پاييز است. هوا سرد مي شود.

2– بنويسيد که به نظر شما اگر پرستوها نتوانند کوچ کنند چه مشکلاتي برايشان پديد مي آيد؟
هواي سرد، ناياب شدن غذا و از بين رفتن تخم ها و جوجه هاي کوچک.

3– با کلمه هاي زير جمله بسازيد:
دوست داشتني: پرستوها، پرندگاني دوست داشتني هستند.
شکار: پرستوها با شکار حشرات غذا تهيه مي کنند.
گرمسير: در فصل پاييز پرستوها به نقاط گرم يعني گرمسير مي روند.
راه طولاني: مسير مهاجرت پرندگان راهي طولاني است.
جنب و جوش: پرستوها براي مهاجرت، جنب و جوش زيادي از خود نشان مي دهند.

 


 

درس هفتم
جهاد سازندگي


به اين نکته توجه کنيد:
آشاميدني يعني آنچه قابل آشاميدن است.
خوردني يعني آنچه که قابل خوردن است.
شنيدني يعني آنچه که قابل شنيدن است.

کار در کلاس:
1– به جاي جمله «آيا مطلبي که قابل گفتن باشد، داري؟ مي توان گفت: آيا مطلب گفتني داري؟ بنويسيد به جاي اين جمله هاي چه مي توان گفت:
غذايي که از چند روز پيش مانده بود، قابل خوردن نيست.
غذايي که از چند روز پيش مانده بود، خوردني نيست.
يکي از دوستان قصه هايي مي گفت که قابل شنيدن است.
يکي از دوستانم قصه هايي مي گفت که شنيدني است.
اصفهان جاهايي دارد که قابل ديدن است.
اصفهان جاهايي دارد که ديدني است.

2-اگر کساني که شهر يا روستاي شما را تمييز مي کنند دست از کار بکشند؟ محيط زندگي شما چگونه خواهد شد؟ آن روز چه بايد کرد؟
زباله اطراف ما را خواهد گرفت و از هر طرف هجوم مگس ها، پشه ها و حشرات خودي و از همه بدتر موش هاي بيماري زا در محيط اطراف ما زياد مي شوند و زندگي را بر ما سخت مي کنند و ميکروب را به همه جا منتشر مي کنند. در آن روز بايد خودمان دست به دست هم دهيم و از انتشار زباله ها به اطراف جلوگيري کرده و آنها را به محيطي دور از محيط زندگي خود و ديگران انتقال دهيم.

3– جمع اين کلمه ها را بگوييد:
روستا --> روستاها
درخت --> درختان
کوشش --> کوششها
جاده --> جاده ها
فعاليت --> فعاليتها
گفتگو --> گفت و گوها
ساعت --> ساعتها
روز --> روزها
سال --> سالها
مردم --> مردمان
پرنده --> پرنده ها، پرندگان
حاکم --> حاکمان
يار --> ياران
جبهه --> جبهه ها

پرسش:
1– جهاد سازندگي به فرمان چه کسي تشکيل شد؟
به فرمان امام خميني

2– مردم چگونه به دعوت پاسخ دادند؟
مردم فداکار ميهن ما با شور و علاقه در اين فعاليت شرکت کردند. فعاليتي که هم سودمند بود و هم همگاني

3-هدف از جهاد سازندگي چيست؟
هدف آن است که همه کساني که توانايي انجام کار دارند، بسيج مي شوند تا براي از ميان برداشتن مشکلات زندگي مردم محروم کوشش کنند.

4-براي بي نيازي از بيگانگان چه بايد کرد؟
بايد دست در دست هم نهاد و با وحدت و يکپارچگي و بکارگيري تمام توانايي ها و دانش ها و امکانات، در مقابل بيگانگان تلاش کرد.

تمرين املا:
1– ترکيب هاي زير را بخوانيد و توجه کنيد شما هم از درس ده ترکيب مانند آنها پيدا کرده و در دفتر املاي خود بنويسند.
همواره (هم + واره)
درمانگاه (درمان + گاه)
ستمها (ستم + ها)
1– خواسته هاي (خواسته + هاي)
2– پسنديده اي (پسنديده + اي)
3– با ارزشترين (با ارزش + ترين)
4– جهاد گر (جهاد + گر)
5– دور افتاده اي (دور افتاده + اي)
6– روستانشين (روستا + نشين)
7– جهادگران (جهاد+ گران)
8– راه سازي (راه + سازي)
9– موفّقّيت آميز (موفّقّيت + آميز)
10– سنگر سازي (سنگر + سازي)

تمرين انشا:
1– در جمله هاي زير به جاي کلمه هاي داخل پرانتز، کلمه هاي ديگري بنويسيد:
اگر مواد غذايي در جاي مناسب نگهداري نشوند (خوردني) نيستند. --> قابل خوردن
آب رودخانه (قابل آشاميدن) نيست. --> آشاميدني
داستانها و لطيفه هايي که دوست من تعريف مي کند (شنيدني) است. --> قابل شنيدن
در شهر اصفهان جاهاي (قابل ديدن) زياد است. --> ديدني

2– جمله ها را به طور مناسب دنبال هم بنويسيد:
مردم آنها حتي از ساده ترين امکانات زندگي برخودار نيستند.
در کشور ما روستاهاي فراوان و دور افتاده اي وجود دارد.
هرکس به تناسب شغل و هنري که دارد، خدمت خاصي انجام مي دهد.
مأموران جهاد سازندگي از خانه و شهر خود بار سفر مي بندند و به جاهايي که به وجود آن نياز هست مي روند.
مهندسان راه سازي به ساختن جاده ها مشغول مي شوند.
الف)- در کشور ما روستاهاي فراوان و دور افتاده اي وجود دارد.
ب)- مردم آنها حتي از ساده ترين امکانات زندگي برخودار نيستند.
پ)- مأموران جهاد سازندگي از خانه و شهر خود بار سفر مي بندند و به جاهايي که به وجود آن نياز هست مي روند.
ت)- هرکس به تناسب شغل و هنري که دارد، خدمت خاصي انجام مي دهد.
ث)- مهندسان راه سازي به ساختن جاده ها مشغول مي شوند.

3– به نظر شما چه کارهايي براي بهتر شدن زندگي مردم در شهر يا روستاي شما لازم است انجام گيرد؟
نيازهاي آنان برطرف شود. امکانات لازم و رفاهي مانند بيمارستان، مدرسه، درمانگاه، زمين هاي ورزشي، مکان هاي تفريحي و فرهنگي ساخته شود. امکان کار براي جوانان روستايي فراهم شود و از همه مهمتر اينکه امکان تحصيل و برخورداري از علم و هنر و صنعت به وجود آيد.

درس هشتم
عبور از خيابان


به اين نکته توجه کنيد:
علي به وحيد نامه نوشت. چه کسي به وحيد نامه نوشت؟ علي

علي

نامه نوشت

فعل «نوشت» از چه کسي سر زده است؟ از علي
باد توپ را برد. چه کسي توپ را برد؟ فعل «برد» از چه چيزي سر زده است؟ از باد کسي يا چيزي که کار (فعل) از او سر زده است. فاعل ناميده مي شود.
فاعل کسي يا چيزي است که کار از او سر زده است. فاعل کننده کار است.

کار در کلاس:
1- در جمله هاي زير فاعل را مشخص کنيد:
بچه ها به سوي مدرسه حرکت کردند¬ بچه ها (فاعل)
باران کتاب زهرا را خيس کرد ¬ باران (فاعل)
پرستوها لانه مي سازند ¬ پرستوها (فاعل)
لک لک ها در زمستان به سرزمينهاي گرم و کوچ مي کنند.¬ لک لک ها

2– براي هر يک از کلمه هاي زير يک کلمه هم خانواده از درس پيدا کنيد:
حفظ --> حافظ
مزاحم--> مزاحمت
سريع --> سرعت
جمع --> مجموع
داخلي --> رضايت
حروف --> حرفهاي

3– براي هر يک از کلمه هاي زير يک کلمه معني از درس پيدا کنيد:
خانه --> منزل
گذر --> عبور
سختي --> مشقت
انديشه --> فکر
درون --> داخل

4– براي هر يک از کلمه هاي زير يک کلمه مخالف از درس پيدا کنيد و بنويسيد:
باز --> بسته
خلوت --> شلوغ
به سرعت --> به کندي
زنده --> مرده
بلند --> کوتاه

5– بگوييد که دانش آموزان هنگام عبور از خيابان چه کارهايي بايد بکنند؟
بايد صبر کنند تا چراغ عابر پياده روشن و ماشينها بايستند و بعد از خط کشي عابر پياده با رعايت احتياط عبور کنند.
چه کارهايي نبايد بکنند؟ بايد به سرعت در ميان خيابان نروند. از مکاني غير از خط کشي عابر پياده عبور نکنند.

پرسش:

1– چرا جواد از پياده رو به سواره رو رفت؟
چون پياده رو شلوغ بود و او مي خواست زودتر به منزل برسد.

2– هنگامي که جواد به سواره رو رفت به رضا چه گفت؟
گفت، بيا به سواره رو برويم، در پياده رو به اين شلوغي نمي توان راه رفت.

3– وقتي رضا مي خواست مانند جواد به سواره رو برود چه چيزي به خاطرش آمد؟
يادش آمد به جواد گفته بود که سواره رو خطرناک است و باعث ايجاد مزاحمت رانندگان مي شود و خدا دوست ندارد براي ديگران مزاحمت ايجاد کنيم.

4– معلم با ديدن جواد براي دانش آموزان چه گفت؟
گفت رعايت مقررات راهنمايي باعث حفظ سلامتي ما مي شود و از ايجاد خطر براي ما جلوگيري مي کند.

تمرين املا :
1– به اين کلمه توجه کنيد: لحظه + اي ¬ لحظه اي
شما هم شش کلمه بنويسيد که بتوانيد به آن (اي) اضافه کنيد.
مانده اي، دقيقه اي، آمده اي، خوشمزه اي، نکته اي، خاطره اي

2– کلمه ها و ترکيبهايي از درس پيدا کنيد و بنويسيد که به آنها (به) اضافه شده باشد. مانند: به سوي منزل
به اين شلوغي، به دوستش، به سواره رو، به سوي آن، به سوي خانه، به کوچه، به بيمارستان

3– جدولي مانند جدول نمونه بکشيد و براي هر کدام دو کلمه هم خانواده بنويسيد:

کلمه

هم خانواده

اطاعت

مطيع- اطاعتي

طول

طولاني - طويل

 

کلمه

هم خانواده

صبر

صبورصابرين

خطر

خطرات - خطرناک


4– براي هر کلمه يا ترکيب يک هم معني بنويسيد:
شرح دادن --> توضيح دادن
مراعات کردن --> رعايت کردن
ناله و زاري --> شيون و گريه
حادثه --> اتفاق
مجاني --> رايگان
مانند --> شبيه

تمرين انشا:
1– به آخر کلمه هاي زير (ي) اضافه کنيد و با هريک جمله بسازيد:
خواندن --> خواندني: اين کتاب بسيار خواندني است.
گفتن --> گفتني: حرفهاي گفتني را بعداً بگو.
خوردن --> خوردني: غذاهاي مادرم بسيار خوردني است.
ديدن --> ديدني: فيلم امشب يک فيلم ديدني است.

2– به نظر شما چرا لازم است هنگام عبور از سواره رو خيابان مقررات مخصوص را رعايت کنيم؟
چون رعايت اين مقررات باعث حفظ سلامتي ما و دوري از خطر مي شود و از ايجاد مزاحمت براي رانندگان جلوگيري مي نمايد.

3– در چند سطر بنويسيد که چه جاهاي براي ساختمان مدرسه مناسب است؟
مکانهاي آرام و بي سر و صدا – مکانهايي که از عبور و مرور ماشينها دور است و جان دانش آموزان محفوظ از خيابانها و ماشينهاست. مکانهايي که بتوان در آنها سالن ورزشي – تئاتر – نمازخانه و غيره و آزمايشگاه و کلاسهاي مناسب و روشن ايجاد کرد.

 


 

درس نهم
باز مي آيد پرستو نغمه خوان

معني شعر به زبان ساده (شعر از پروين دولت آبادي)
1– با رسيدن فصل پاييز آرام آرام وزش باد سرد بر دشت و صحرا آغاز شد و چمنها و سبزه ها کم کم زرد شدند.
2– برگ درختان تغيير رنگ داد و چه زيبا و قشنگ، نارون برگهايش را از دست داد.
3– با وزش باد، برگها و گلبرگهاي گلها جدا شدند و ريختند و رشته هاي نازک شاخه هاي بيد از هم جدا شدند.
4– چشمه ها کم آب شدند و با رسيدن سرما شادي و نشاط باغ هم از بين رفت.
5– دهقان دانه ها را در زير خاک کرد و شاخه هاي پيچيده شده انگور (تاک) را کوتاه کرد.
6– فصل پاييز و سرماي زمستان مي رود و باز هم بهار از راه مي رسد.
7– پس از اين دو فصل سرد، باز هم از زميني که در اثر سرما خشک شده، گياه سبز مي شود و چشمه خروشان از آب به راه مي افتد.
8– درخت نارون باز هم برگهاي سبز و جديد مي آورد و شاخه هاي کهنه دوباره سبز مي شوند و طراوت پيدا مي کنند.
9– گل باز هم بر سر بوته هاي گل لبخند مي زند (زيبايي و شادابي خود را نشان مي دهد) و بوي خوش گلها باز هم باغ را پر مي کند.
10– باز هم پرستوها در حالي که نغمه سر مي دهد، بر مي گردد و مي آيد و باز هم در اينجا آشيانه خود را بنا مي کند و مي سازد.
به اين نکته توجه کنيد:
باد سرد آرام بر صحرا گذشت
سبزه زاران رفته رفته زرد گشت»:
يک بيت شعر است. هر بيت از دو قسمت تشکيل شده است. هر قسمت را يک مصراع مي گويند.
«باد سرد آرام بر صحرا گذشت» يک مصراع است.

کار در کلاس:
1– شعر «باز مي آيد پرستو نغمه خوان»
الف : چند بيت است؟10 بيت
ب: چند مصراع است؟20 مصراع
پ: مصراع دوم بيت اول چيست؟ سبزه زاران رفته رفته زرد گشت
ت: بيت سوم چيست؟ برگ برگ گل به رقص باد ريخت / رشته هاي بيد من از هم گسيخت

2– اول ترکيبهاي زير را بخوانيد و بعد با هر يک جمله بسازيد:
سبزه زاران --> از پاييز باغهاي زيبا و سبزه زاران زرد مي شوند.
چقدر شاداب قشنگ--> وقتي بهار بيايد، چتر شاداب قشنگ درخت نارون باز خود را مي گشايد.
شاخه پيچان تاک --> باغبان در پاييز شاخه پيچان تاک را کوتاه مي کند.
بوي خوش گلها --> در هنگام بهار بوش خوش گلها سراسر باغ را فرا مي گيرد.

3– در اين جمله ها، فاعل فعلهايي که توپر نوشته شده است را پيدا کنيد:
پروين سعي مي کرد چيزي از نظرش دور نماند.
پروين=فاعل
پروين پس از اينکه نوشته اش تمام شد آن را چند بار به دقت خواند.
پروين=فاعل
اي ابوطالب، بدان که ما ديگر نمي توانيم رفتار او را تحمل کنيم.
ما=فاعل
من دست از دعوت الهي خويش برنمي دارم.
من=فاعل
ستمگران ميان مردم اختلاف مي اندازند و مال آنها را به زور مي گيرند.
ستمگران=فاعل

4– فاعل و فعل جمله هاي زير را مشخص کنيد:
پرستوها از سفر دور و دراز خود بازگشته اند.
پرستوها=فاعل
بازگشته اند=فعل
من ديروز جورابهاي خود را شستم
من=فاعل
شستم=فعل
جواد بيهوش روي تخت بيمارستان دراز کشيده بود.
رضا=فاعل
كشيده بود=فعل
مادر جواد رضا را از دور ديد.
مادر جواد=فاعل
ديد=فعل

پرسش:
1– شاعر، درخت نارون را به چه تشبيه کرده است؟
چتر شاداب و رنگارنگ زيبا و قشنگ.

2– شاعر شاخه هاي نازک درخت بيد را به چه تشبيه کرده است؟
به رشته هاي نازک و مانند نخ

3– چرا دهقان دانه ها را در زير خاک پنهان مي کند؟
تا از لانه ها ريشه توليد شود و گياه جديد به وجود آيد.

4– منظور شاعر از اينکه باغ و بستان در خواب شده، چيست؟
يعني بر اثر رسيدن فصل گرما، برگ درختان ريخت و از سر و صداي پرندگان و وزش باد در لابلاي برگها اثري نيست.

5– منظور از «چشمه جوشد» و « گل بخندد» چيست؟
چشمه جوشد يعني آب از زمين بيرون آيد. گل بخندد يعني غنچه هاي گل باز مي شوند.

تمرين املا :
1– به مثال توجه کنيد و براي هر کدام سه کلمه تازه پيدا کرده، در دفتر خود بنويسيد:
مثال: سبزه ¬سبزي، سبزه زار، سبز
شاخ --> شاخسار، شاخه، شاخک
خوش --> خوشي، خوشحال، خوش رنگ
شاد --> شادي، شادمان، شادان

2– شش کلمه بنويسيد که کلمه (هم) به آنها اضافه شده باشد:
مثال: آهنگ --> هماهنگ
کار --> همکار
گروه --> همگروه
بازي --> همبازي
صدا --> همصدا
ياري --> همياري
فکر-->همفکر

تمرين انشا:
1– قسمت اول شعر را به زبان ساده بنويسيد و چند جمله هم خودتان به آن اضافه کنيد:
با رسيدن فصل پاييز وزش باد سرد و بر دشت و صحرا آغاز شد و باعث زرد شدن چمنها و سبزه زاران شد. برگ درختان تغيير رنگ داد و چتر زيبا و قشنگ نارون برگهايش را از دست داد. گلها با وزش باد برگهايشان را از دست دادند و رشته نازک شاخه هاي درخت بيد از هم جدا شدند. چشمه ها کم آب شدند و با رسيدن سرما شادي و نشاط باغ از بين رفت. دهقانان بذر پاشي کردند و شاخه هاي بوته هاي انگور را کوتاه کردند.

2– با کلمه هاي زير جمله بسازيد و آنها را به صورتي مانند يک درس مرتب کنيد:
پاييز: فصل پاييز از راه رسيد.
برگهاي زرد: با رسيدن پاييز برگهاي درختان زرد شد.
رود: رودها و چشمه ها کم آب شدند.
کلاغ: کلاغ پير بر لانه خود روي شاخه ها نشست.
رعد و برق: با وزش باد و بارش باران، رعد و برق در آسمان پديد آمد.
ساقه گياهان: ساقه گياهان خشک و پژمرده شد.
صداي باد: صداي باد در لابلاي شاخه هاي درختان پيچيد.
باران تند: باران تند شروع به باريدن کرد.
کم کم: کم کم، سرما شديدتر شد.
باغ و صحرا: باغ و صحرا آرام آرام به خواب رفت.
(مرتب کردن جملات به عهده دانش آموزان عزيز است.)

3- بنويسيد که خوراک و پوشاک مردم در فصل پاييز و زمستان چه فرقي با هم مي کند؟
در تابستان لباسهاي نازک مي پوشيم و همچنين لباسهاي رنگ روشن تا نور خورشيد را منعکس کنند. اما در زمستان لباسها کلفت تر و تيره تر هستند تا نور خورشيد را جذب کنند و غذاهاي گرم تر بيشتر مورد توجه قرار مي گيرند.

درس دهم
ز گهواره تا گور دانش بجوي


به اين نکته توجه کنيد:
لحظات --> لحظه ها
تعطيلات --> تعطيلها
خطرات --> خطرها
افتخارات --> افتخارها
تغييرات --> تغييرات
افتخارات --> افتخارها
زحمات --> زحمتها
معني کلمات که از زبان عربي به فارسي وارد شده اند با «ات» و اضافه کردن اين دو حرف به آخر کلمه جمع بسته مي شوند. اما کلماتي که در اصل فارسي هستند نبايد با «ات» جمع بسته شوند. مانند:
گزارش --> گزارشها
آزمايش --> آزمايشها

کار در کلاس:
1– جملات زير را بخوانيد، بار دوم همان جملات را بخوانيد اما به جاي کلمه هايي که زير آنها خط کشيده شده است هم معني آنها را بگوييد:
- او هميشه به علت پيشامدها مي انديشيد. -->او در همه وقت به دليل اتفاقات فکر مي کرد
- از اين جهت در قرنهاي گذشته کمتر مي توان براي او مانند يافت. -->ازاين نظر در سده هاي گذشته كمتر مي توان براي او مثلي پيدا کرد
- زندگي ابو ريحان در جمع آوري و نوشتن مطالب و جست و جو و بررسي و کسب علم، گذشت -->زندگي ابوريحان درتحقيق و ثبت مطالب وپيگيري (تحقيق)وبه دست آوردن دانش گذشت

2– پرستوها حشرات را شکار مي کنند. اين جمله را چنين مي توان نوشت:
پرستوها حشره ها را شکار مي کنند.
اين تغيير را در جمله هاي زير انجام دهيد و آنها را بخوانيد:
- در راه پرستوها خطرات فراواني وجود دارد--> خطرهاي
- در حياط مدرسه ما تغييرات زيادي به چشم مي خورد --> تغييرهاي
- من در امتحانات سال گذشته موفق شدم --> امتحانهاي
- اشتباهات خود را تکرار نکنيم--> اشتباههاي
- قطرات اشک از چشمهايش بر زمين مي ريخت. --> قطره هاي

3– پنج کلمه بگوييد که با «ات» جمع بسته شده اند و مي توان آنها را با «ها» جمع بست:
کلمات --> کلمه ها
صدمات --> صدمه هاي
درختان --> درختها
نظرات --> نظرها
لحظات --> لحظه ها

پرسش:
1- ابوريحان تقريباً چند کتاب نوشته است؟
حدود يک صد و سيزده جلد

2– موضوع کتابهاي ابوريحان را نام ببريد؟
ستاره شناسي، پزشکي، رياضيان، تاريخ، جغرافيا، داروشناسي، آداب و رسوم ملل ديگر و ...

3– خصوصيت کتابهاي ابور يحان چيست؟
شبيه بودن انديشه و روش تحقيق ابوريحان به دانشمندان امروزي

4– ابوريحان در چه چيز کم نظير بود؟
در دشمني با جهل و ناداني و دوستدار دانش بودن

5– ابوريحان به چه چيزي عشق مي ورزيد و دشمن سرسخت چه بود؟
به علت حوادث مي انديشيد و به تحقيق و بررسي و کشف چيزهاي ناشناخته عشق مي ورزيد و دشمن سرسخت جهل بود.

تمرين املا:
1– به محل قرار گرفتن (همزه) در کلمه هاي زير توجه کنيد. شما هم براي هر کدام دو مثال بنويسيد:
مسائل --> توطئه، مطمئن
تأليف --> تأمين، تأديب
مومن --> مؤذن، مؤلف

1– براي هر کلمه مانند مثال، سه کلمه ديگر بنويسيد:
مثال: دارو --> دارو شناسي، دارويي، داروخانه
دين --> ديندار، ديني، دين شناسي
دانش --> دانش آموز، دانشمند، دانشگاه
بار --> بارگاه، باربري، باري

تمرين انشا:
1– با استفاده از درس يا نوشته هاي ديگر پنج سطر از ابوريحان بنوسيد؟
ابوريحان يکي از دانشمندان بزرگ ايراني است که نزديک به هزار سال پيش مي زيست. وي شخصي کنجکاو و محقق بود که پيوسته به علت حوادث مي انديشيد و به کشف ناشناخته ها عشق مي ورزيد. ابوريحان مسلماني مؤمن و با پشتکار بود که حدود ??? کتاب در داروشناسي، پزشکي، رياضي، ستاره شناسي و ... نوشت. وي تا هنگام مرگ تشنه دانش اندوزي بود و بعد از ?? سال فوت کرد.

2– بند اول و دوم درس را با دقت بخوانيد و آن را به زبان ساده بنويسيد:
پيرمردي که سن او از ?? سالگي نيز گذشته بود بر اثر پيري و بيماري، در بستر افتاده بود. يکي از دوستانش براي عيادت و احوالپرسي به ديدنش رفت و حالش را جويا شد. پيرمرد بيمار از دوستش درخواست کرد که به يک مسأله علمي که فکرش را مشغول کرده بود پاسخ گويد. دوستش گفت: در اين حالت بهتر است که استراحت کند و به فکر اين حرفها نباشد.

3– با هر يک از کلمه ها و ترکيبهاي زير يک جمله بسازيد:
دانشمند: ابوريحان دانشمند بزرگي بود.
دقت: ما بايد با دقت بيشتري به همه چيز توجه کنيم.
دشمن ناداني: علم اندوزي دشمن ناداني است.
اندازه گيري: با ترازو مي توانيم وزن هر چيز را اندازه بگيريم.
گوش دادن: اگر خوب گوش دادن را بياموزم، خوب هم مي توانيم ياد بگيريم .

 


 

درس يازدهم
از من نگهداري کنيد


به اين نکته توجه کنيد:
با کلمه هاي چه قدر، کدام، چگونه، کجا، چرا، چند مي توان جملات پرسشي ساخت. به اين مثالها توجه کنيد:
چرا وسايل علوم را نياوردي؟ کدام يک از شما فوتبال بلد است؟ چگونه در امتحان رياضي موفق شدي؟ شما چند سال داريد؟

کار در کلاس:
1– با هر يک از کلمه هاي زير يک جمله بگوييد:
چرا، چرا امروز به مدرسه نيامدي؟
چند، مريم پرسيد: چند مداد در کيفت داري؟
چه قدر، مريم به فروشنده گفت: چقدر بايد پول بدهم؟
چه وقت، آنها چه وقت بايد به مدرسه بروند؟
کجا، مريم کجا رفت؟
چه کسي، زهره چه کسي را با خود به کتابخانه برد؟

2– وقتي به باغ و پارک مي رويم:
چه کارهايي بايد بکنيم؟ بايد از شاخ و برگ درختان و گلهاي باغ محافظت کنيم، از ريختن آشغال در فضاي سبز خودداري کنيم.
چه کارهايي نبايد بکنيم؟ بايد از شکستن شاخ و برگ درختان خودداري کنيم. زباله نريزيم. بر روي درختها چيزي نکنيم. آتش روشن نکنيم.

3– در جدول زير کلمه هاي هم خانواده نوشته شده اند، مشخص کنيد هر دسته و چه حرفهايي با هم مشترک هستند:

کلمه هاي هم خانواده

حرفهاي مشترک

عجب، تعجب، عجيب، متعجب

ع ج ب

شکر، تشکر، شاکر، متشکر

ش ک ر

تحصيل، حاصل، محصول، محصل

ح ص ل

جهالت، جهل، جاهل

ج ه ل

ضعف، ضعفا، ضعيف، مستضعف

ض ع ف

حال، احوال، حالت

ح ا ل


پرسش:
1– چرا درخت از گرانبهاترين آفريده هاي خداي بزرگ است؟
چون درخت موجب آباداني و سرسبزي است و استفاده هاي فراوان دارد.

2– انسان بيشتر به چه جاهايي مي رود و در آن آباداني به وجود مي آورد؟
به هر جا که انبوهي از درختان وجود داشته باشد.

3– درخت «سکويا» در کجا مي رويد؟
در آمريکا

4– از کجا مي فهمند که درخت چند سال عمر دارد؟
در محل برش تنه درخت، دايره هايي ديده مي شود که هر کدام از اين دايره ها يک سال از عمر درخت را نشان مي دهد.

5– درخت از ما چه انتظار دارد؟
انتظار دارد با تبر و چکش به جان آن نيفتيم. روي درخت يادگاري نکّنيم. تنه درخت را با سيم و حلقه هاي فلزي نپيچيم. براي آويزان کردن لباس ميخ به درخت نکوبيم.

تمرين املا :
1– با توجه به نمونه با هر يک از کلمه ها سه کلمه ديگر بسازيد و بنويسيد:
جان --> جاندار، جانباز، جانبخش
سال --> سالمند، سالانه، سالروز
سنگ --> سنگريزه، سنگ انداز، قلوه سنگ
بال --> سبک بال، فارغ البال، هند بال

2– براي هريک از کلمه هاي زير يک کلمه هم معني بنويسيد.
فاصله --> مسافت
منطقه --> ناحيه
طرف -->سمت، جهت
تغيير -->عوض شدن

تمرين انشا:
1– از پدر و مارد و يا ديگران بپرسيد که در شهر يا روستاي شما جشن درخت کاري چه روزي است ؟
15 اسفند

2– چرا آن زمان را براي درختکاري انتخاب کرده اند؟
چون هوا کم کم گرم مي شود.

3– مردم در آن روز چه مي کنند؟
هر کس سعي مي کند لااقل يک نهال بکارد و به درختان رسيدگي کند.

4– بند اول و دوم درس را به طور خلاصه بنويسيد:
درخت از گرانبها ترين آفريده هاي خداوند است. آدمها از سرسبزي درختان خوششان نمي آيد و به همين دليل دوست دارند در جاهايي زندگي کنند که انبوهي از درختان وجود داشته باشند. درخت نيز مانند انسانها عمر مي کنند بعضي از درختان عمر کوتاهي دارند ولي انواع از درختان عمر بسيار طولاني دارند مانند درخت سکويا که ???? سال عمر مي کند.


درس دوازدهم
اختراع تلفن


به اين نکته توجه کنيد:
بل، تلفن را اختراع کرد.
پرستو به لانه برگشت.
حسين گوسفند را به صحرا برد.
اسم : کلمه اي است که با آن کسي يا حيواني يا چيزي را نام مي بريم.

کار در کلاس:
1– در جمله هاي زير اسمها را مشخص کنيد:
زهرا يک کيف قشنگ جايزه گرفت.
کاوه توپ فوتبال را از زمين برداشت.
هواپيما در فرودگاه به زمين نشست
زهرا-كيف-كاوه-توپ-فوتبال-هواپيما-فرودگاه

2– با هر يک از اين اسمها يک جمله بگوييد:
شيشه: احمد با توپ شيشه خانه ما را شکست.
خودکار: خودکار رضا آبي است.
جعبه: جعبه کادوي ليلا بسيار زيبا است.
درخت: درخت سکويا عمر طولاني دارد.
مورچه: مورچه حيوان بسيار زحمتکشي است.
فيل: فيل گوشهاي بزرگي دارد.
جواد: جواد در درسهايش موفق است.
تلفن: الکساندر گراهام بل، تلفن را اختراع کرد.

3– بگوييد تلفن چه کمکي به آسايش مردم مي کند؟
ارتباط ميان انسانها را ممکن مي سازد. در صورت فاصله زياد ميان انسانها، اين فاصله را کمتر مي کند.

پرسش:
4– چرا زندگي ما آدميان روز به روز آسانتر و دلپذيرتر مي شود؟
چون ما هر روز به نوعي از ثمره ي کوشش دانشمندان و مخترعات بزرگ برخوردار مي شويم.

5– معمولاً داستان هر اختراعي چگونه شروع مي شود؟
معمولاً نکته اي ساده کنجکاوي دانشمندي را بر مي انگيزد و او با شهامت و پشتکار دنبال کار را مي گيرد. از شکست دلسرد نمي شود؛ بلکه از آن پند مي گيرد و نقايص کار را برطرف مي کند تا سرانجام پس از سالها زحمت و تلاش به نتيجه برسد.

6– مخترعان چگونه افرادي هستند؟
افرادي با دقت ، نکته سنج، با شهامت و پشتکار که زود دل سرد نمي شوند و با رفع نقايص و پند گرفتن از اشتباهات، به هدف خود مي رسند.

7– اکنون تلفن چه نقشي در جهان دارد؟
تلفن يک وسيله ارتباطي بسيار مهم و مؤثر است که با استفاده از آن مي توان از بسياري از رفت و آمدهاي غير ضروري و صرف هزينه هاي بي جا جلوگيري کرد.

تمرين املا :

1– کلمه هاي زير از درس انتخاب شده اند، با دقت به آنها نگاه کنيد و شکل کامل آنها را در دفتر املا دوبار بنويسيد:
شهامت – پشتکار – مقصود - لطفاً – مخترعان – د ستگاه – مو فق – جرأ ت

2– براي کلمه هاي زير هم معني پيدا کرده و بنويسيد:
ناچار --> ناگزير
بلند مرتبه --> والامقام
مقام --> مرتبه
نتيجه --> حاصل
بي علاقه --> بي ميل
دليري --> شجاعت
پايداري --> مقاومت
لرزش --> ارتعاش
شادي آور --> خوشحال کننده
جست و جو --> گشتن به دنبال چيزي

3– مخالف کلمه هاي زير را بنويسيد:
دلسرد --> دلگرم
جاهل --> دانا
سربالا --> سر پايين
سردسير --> گرمسير
نرمي --> زبري
بيماري --> سلامت

تمرين انشا:
1– چند سطر درباره اختراع بنويسيد که اين کلمه ها در آن به کار رفته باشد:
کوشش، پشت کار، کنجکاو، موفق، ارتباط، شبانه روز، هرگز، دستگاه، شکست، آزمايشگاه
مخترعان افرادي هستند که با کنجکاوي و کوشش و پشت کار شبانه روزي هرگز از شکست نمي هراسند و ارتباط ميان پديده ها را پيدا مي کنند و با آزمايش و خطا، موفق به ساخت دستگاه مورد نظر خود مي شوند.

2– بنويسيد که اگر تلفن نبود چه مشکلاتي پيدا مي کرديم؟
رفت و آمدهاي پي در پي و پرهزينه، بي هدفي اطلاعات به دست آمده و تأخير در کسب خبر.

3– بنويسيد از وسايل عمومي مانند تلفن عمومي، چراغهاي کوچه و خيابان و ... چگونه بايد نگهداري کرد؟
چون اين وسايل، عمومي و همگاني هستند، همه افراد بايد در حفظ و نگهداري آنها کوشا باشند و تلاش کنند تا ديرتر خراب شوند و استفاده بيشتري نصيب مصرف کنندگان شود.

 


 

درس سيزدهم
محمدبن زکرياي رازي کاشف الکل


به اين جملات دقت کنيد:
حسين مريضه--> حسين مريض است.
قديما اينجور نبود --> در زمانهاي قديم اين طور نبود.
علي خونه نيس --> علي در خانه نيست
چي ميگي ؟ --> چه مي گويي؟
بابات کي مياد؟ باباي تو چه وقت مي آيد؟
در زبان فارسي گفتگوي عادي مردم و نوشته هاي کتاب و روزنامه ها با هم فرق دارند.

کار در کلاس:
1– جمله هاي زير را يک بار بخوانيد و بار دوم که آنها را مي خوانيد، به جاي کلمه هايي که زير آنها خط کشيده شده است، هم معني آنها را به کار ببريد:
رازي براي رسيدن به هدف، روز و شب به آزمايشهاي مختلف مي پرداخت.
رازي براي دست پيدا كردن به مقصودروز وشب به آزمايشهاي گوناگون مي پرداخت
ما هر روز، به گونه اي از نتيجه سعي علما و کساني که چيزهاي تازه مي سازند، استفاده مي کنيم.
ما هر روز به نوعي از ثمره تلاش دانشمندان و افراديكه چيزهاي نو كشف مي كنند بهره مي بريم
اين پزشک، دانشمند و کاشف عالي مقام، از مفاخر بزرگ کشور ما است.
اين پزشك، عالم و كاشف وارستهاز دانشمندان پر افتخار كشور ما است

2– با راهنمايي آموزگار فعلها و اسمهاي درس را پيدا کرده و روي تخته کلاس بنويسيد:
اسمها: ري، رازي، رياضيات، دانشمندان، بغداد، بيمارستان، حاوي، دانشگاه، مسلمانان، کتابهاي
فعلها: مي زيست، بود، داشت، مبتلا شد، بازگشت، شده بود، نوشته است، مي کرده اند، درگذشت، مي کردند.

پرسش:
1– رازي چند سال پيش مي زيست؟
حدود هزار سال پيش

2– چرا رازي به چشم درد مبتلا شد؟
در اثر آزمايشهاي کيمياگري

3– رازي غير پزشکي چه مي کرد؟
استاد دانشگاه بود و کتاب مي نوشت و اداره بيمارستانها را برعهده داشت.

4– رازي کاشف چيست؟
الکل.

تمرين املا :
1– ترکيبهايي از درسهاي کتاب پيدا کرده و مانند مثال، پنج نمونه در دفتر خود بنويسيد
مثال: علاقه بسيار، سکه طلا
معالجه چشم هايش، اداره ي بيمارستانها، مداواي بيماران، دانشمند بزرگ، شهرت فراوان

2– پنج کلمه بنويسيد که شکل و صداي آخر آنها مانند شکل و صداي آخر کلمه «حتي» باشد:
موسي – عيسي – صغري – کبري – مرتضي

3– کلمه هاي زير «فارسي» نيستند و از زبانهاي ديگر وارد فارسي شده اند. از روي آنها يک بار بنويسيد:
تلفن، راديو، تانک، بانک، اتوبوس، اتومبيل، بالن، موتور سيکلت، جت، فيلم، سينما، تئاتر، سالن.

تمرين انشا:
1– بنويسيد که رازي پس از پايان تحصيل چه کرد؟
تأسيس بيمارستان و اداره ي آن، معالجه بيماران، تدريس دانش پزشکي، تحقيقات شيميايي، تأليف کتاب علمي و ...

2– بنويسيد که چه کارهايي بايد بکنيم و چه کارهايي نبايد بکنيم؟
بايد ورزش کنيم، در خوردن اسراف نکنيم، به کوهنوردي اصرار داشته باشيم، از فضاهاي زيبا و سبز طبيعت بهره مند شويم، بهداشت را رعايت کنيم.


درس چهاردهم
غذاي مسلمانها را انبار نکنيد


به اين نکته توجه کنيد:
بعضي از اسمها دو قسمتي هستند و اگر آنها را جدا کنيم هر يک معني جداگانه اي دارند.
مانند: روزنامه، خودکار، جانباز، تهيدست، سپيد رود، رستم آباد و .... به اين نوع اسمها اسم مرکب مي گويند.

کار در کلاس:
1- ده کلمه مثل کلمه «گندم فروش» که اسم مرکب است از درسهاي پيشين پيدا کنيد:
خدمتگذار / تهيدستان / ستاره شناسي / کيمياگران / گرانبهاترين / جاندار / روح افزا / سودمند / يادگاري / اشکبار

2– در هنگام مصرف مواد غذايي چه بايد بکنيم، تا دسترنج ما و ديگران بيهوده از بين نرود؟
بايد از اتلاف و بيرون ريختن مواد غذايي خودداري کنيم. مواد غذايي بيشتر از نياز خود تهيه نکنيم تا مجبور شويم بخشي از آن را دور بريزيم.

پرسش:
1– وقتي گندم کمياب شد، مردم چه کردند، چرا؟
هر کس تا هر اندازه که مي توانست گندم خريداري و انبار کرد و فقط تهيدستان روز به روز گندم مي خريدند.

2– امام صادق (ع) از خدمتگزارش چه پرسيد؟
پرسيد: آيا در خانه گندم داريم؟ وقتي پاسخ مثبت شنيد فرمود: گندمها را به بازار ببر و به مردم بفروش و در اختيار تهيدستان بگذار.

3– چرا امام فرمود: نان خانه مرا روزانه از بازار بخر؟
چون مي خواست مانند مردم فقير باشد تا اگر روزي فقرا نان براي خوردن نداشته باشند امام صادق از حال آنها باخبر شود.

4– چرا امام فرمود: در چنين سالي نبايد غذاي مسلمانان را انبار کنيم؟
چون انبار کردن گندم موجب کميابي و گراني گندم و ضرر بيشتر مردم فقير مي شد.

5– از اين رفتار امام، چگونه پيروي مي کنيم؟
از احتکار و انبار کردن مواد غذايي، دارويي و ... که مورد نياز مردم است خودداري مي کنيم.

تمرين املا :
1– مانند مثال براي هر کدام چهار کلمه بنويسيد:
تر --> زودتر
نا --> ناجور
وار --> اميدوار
ديرتر، کندتر، آهسته تر، ناياب تر، ناهماهنگ، ناخوش، ناجور، نامتعادل، سوگوار، دايره وار، سزاوار، ناگوار

2– مخالف کلمه هاي زير را بنوسيد:
ناياب --> فراوان
غني --> فقير
نشايد --> شايد
خشنود--> ناراحت
پخته --> خام
محکم --> سست

تمرين انشا:
1– بنويسيد که چگونه از گندم نان درست مي کنند؟
گندم را آرد مي کنند و از ترکيب آن با آب و نمک، خمير مي سازند و به خمير مخمر مي افزايند تا رسيده و متورم شود و سپس خمير را با حرارت مي پزند.

2– بنويسيد که چرا امام صادق (ع) راضي به خريد زياد گندم نبود؟
چون نمي خواست گندمي که نان مردم از آن تهيه مي شد در انبارها ذخيره شود و قيمت گندم بالا برود که مردم فقير و تهيدست گرسنه بمانند.

3– به نوشته زير به دلخواه خود دو سطر اضافه کنيد:
مردم فقير غذاي خود را روز به روز مي خرند زيرا توانايي خريد و انبار کردن مقدار زياد مواد غذايي را ندارند، پس ناچارند که از هر چيز در حد توان خريد کنند و اگر نتوانستند گرسنه بمانند.

4– بنويسيد وظيفه ما در مورد تهيه و مصرف مواد غذايي چيست؟
ما بايد به مقدار نيازمان مواد غذايي و ... تهيه کنيم و از اسراف و تبذير بپرهيزيم و نعمتهاي خداي مهربان را هدر ندهيم.

 


 

درس پانزدهم
رنج و گنج


معني شعر به زبان ساده (شعر از محمدتقي بهار)
1– برو کار کن نگو که کار چيست و چه ارزشي دارد، بلکه کار يک سرمايه ماندني و ابدي است.
2– ببين که دهقان دانا، هنگامي که مي خواست از دنيا برود، به فرزندان خود چه گفت و چه درخواستي از آنها داشت.
3– که آنچه به شما به ارث رسيده (براي شما بازمانده) دوست داشته باشيد و بدانيد که گنجي از گذشتگان در آن است.
4– وقتي که ماه مهر فرا رسيد زمين کشتگاه را بلند و همه جاي آن را زير و رو کنيد.
5– هيچ کجا از باغ (يا زمين کشاورزي) را نکنده باقي نگذاريد و در هر کجا از آن گنج سراغ بگيريد (دنبال گنج بگرديد).
6– پدر از دنيا رفت و پسران به اميد پيدا کردن گنج، براي جستجو کردن و کندن زمين رنج بسيار بردند.
7– با کمک بيل و گاو آهن، هم اين قسمت زمين و هم آن قسمت زمين و هر جا که بود را کندند.
8– اتفاقاً در آن سال، از آن زميني که خوب شخم زده شده بود. از هر بذر (دانه کشاورزي) هفتاد دانه گندام به دست آمد.
9– در آن زمين گنجي پيدا نشد ولي همانطور که پدر گفته بود، رنجي که پسران کشيده بودند، تبديل به گنج شد و محصولات کشاورزي بسياري را برداشت کردند.

به اين جملات توجه کنيد:
يک سال گندم کمياب شد. که ميراث خود را بداريد دوست. ما نبايد غذاي مسلمانها را انبار کنيم.
بگيريد از آن گنج هر جا سراغ. پرستوها به لانه برگشتند. نشد گنج پيدا ولي رنجشان. رضا صبح زود بيدار مي شود. چنان چون پدر گفت شد گنجشان.
در بيشتر جمله ها کلمه ها به صورت منظم دنبال هم قرار مي گيرند، اما در جمله هايي که در شعرها به کار مي روند، گاهي کلمات به صورت نامنظم دنبال هم قرار مي گيرند.

کار در کلاس
:
1– توضيح دهيد که داستان شعر چه رابطه اي با درس خواندن دارد؟
درس خواندن هم مانند بذر پاشي در زمين کشاورزي است. همانطور که اگر در زمين کشاورزي خوب کار شود، محصول خوبي به دست مي آيد. درس خواندن هم با در نظر گرفتن سختيها و مرارتها در آخر نتيجه شيريني دارد و آن قبولي با نمرات قبول و آينده اي مناسب است.

2– معناي ترکيبات زير را بگوييد:
سرمايه جاوداني -->اندوخته ابدي
مداواي بيماران --> معالجه بيماران
ميراث خود --> آنچه که به ارث مي رسد.
کاويدن دشت --> کندن و زير و رو کردن دشت
مفاخر بزرگ --> انسانهاي پر افتخار و دانشمند
ثمره کوشش دانشمندان --> نتيجه تلاش انديشمندان
ارتعاشات صدا --> لرزشهاي صدا
نقايص کار خود --> نقصها و ايرادهاي کار خود
شعف بسيار --> شادي فراوان

3– با هريک از اسمهاي زير يک جمله بگوييد و فعل جمله را مشخص کنيد:
پرستو: پرستو پرنده بسيار باهوشي است.
است=فعل
سلمان: پيامبر گرامي اسلامي (ص) سلمان فارسي را بسيار دوست مي داشت.
مي داشت=فعل
ابوذر: ابوذر، مشک پر آب را بر دوش مي کشيد.
مي كشيد=فعل
زکرياي رازي: زکرياي رازي، الکل را کشف کرد.
كشف كرد=فعل
ايران: ايران کشور قهرمانان و پهلوانان بزرگ است.
است=فعل
تلفن: تلفن وسيله اي براي ايجاد آسايش و رفاه مردم است.
است=فعل

پرسش:
1– چرا کار، سرمايه جاوداني است؟
چون با کار و تلاش آينده خود را تأمين مي کنيم.

2– ميراث دهقان، چه بود؟
زمين کشاورزي که از پدرانش به ارث رسيده بود.

3– دهقان به پسران خود، چه گفت؟
گفت: اين زمين را دوست بداريد، چون گنجي در آن پنهان است و شما بايد آن را پيدا کنيد.

4– نتيجه رنج پسران چه شد؟
برداشت محصول بسيار فراوان و خوب که براي آنان حکم گنج را داشت.

5– چرا به اين دهقان گفته شده است « دانا»؟
چون با اين جمله پسران خود را وادار کرد که کاري بزرگ را انجام دهند، کاري که به طور معمولي و با هيچ پند و اندرزي نمي توانست آنها را وادار به آن کند و آن هوس پيدا کردن گنج بود.

تمرين املا:
1– براي هر کدام از کلمه هاي زير هر چند کلمه هم خانواده مي توانيد بنويسيد؟
ميراث --> ارث، موروث، وارث، وارثان
صادق --> صداقت، صدق، صدوق، مصدق
جاوداني --> جاودانه، جاودان، جاويد، جاويدان
حضرت --> حضرات، محضر، حاضر، محضور
غذا --> غذايي، اغذيه، تغذيه

2– شش کلمه بنويسيد که در آنها حرفهاي زير وجود داشته باشد:
غ. غر،مغ بغذ: غذا، تيغ، قعر، غوره، باغ، غافل
ع. عر بع بعد: علم، وسيع، عالم، معلوم، سعيد

3– هم معني کلمه هاي زير را بنوسيد:
گذشتگان -->پيشينيان
هميشگي --> ابدي
درمان --> مداوا کردن
زحمت --> رنج و سختي
کندن --> حفر کردن
فقير --> تهيدست
ناچار --> ناگزير

تمرين انشا:
1- داستان شعر را به صورت قصه در پنج سطر بنوسيد:
دهقان پيري در لحظات قبل از مرگ، فرزندان خود را احضار کرد و به آنها گفت که ارث من بر شما تکه زميني است که در آن گنجي پنهان شده و متعلق به شماست. پس تلاش کنيد تا گنج را بيابيد. پسران شب و روز براي يافتن گنج تلاش کردند و زمين را زير و رو کردند ولي گنجي پيدا نشد. در عوض آن مثال چون زمين خوب شخم خورده بود محصول بسيار عالي و فراوان داد تا نتيجه زحمات پسران هدر نرود.

2- بنويسيد که به نظر شما چرا دهقان به فرزندانش چنان سفارشي کرده بود؟
چون با اين سفارش، آنها را وادار به شخم زدن زمين کرد که نتيجه آن برداشت محصول عالي و فراوان بود.

درس شانزدهم
چند سخن از سعدي

معني درس به زبان ساده (از گلستان سعدي)
1– دو نفر رنج بيهوده و تلاش بدون نتيجه داشتند. يکي آن کس که دارايي و سرمايه خود را جمع کرد ولي از آن بهره اي نبرد و استفاده نکرد و شخص ديگر آنکه علم آموخت ولي در عمل به کار نبرد.
2– هر چه قدر که علم و دانش بيشتر بيندوزي، اما وقتي علم خود را در عمل به کار نبري، باز هم نادان هستي و علمت به کار نمي آيد.
3– از کسي پرسيدند: دانشمند بدون عمل مانند چيست؟ پاسخ داد: مانند زنبوري که عسل نمي دهد. (تلاش مي کند ولي بي فايده است.)
4– از لقمان پرسيدند. ادب را از که ياد گرفته اي؟ پاسخ داد از اشخاص بي ادب، چرا که هر عملي که آنان انجام مي دادند و در نظر من زشت و ناپسند مي آمد، از آن عمل دوري مي کردم و ديگر انجام نمي دادم.
5– ماده خوشبو همان است که خودش بوي خوش داشته باشد. نه آنکه عطار (عطر فروش) از آن تعريف کند. شخص دانا مانند صندوقچه کوچکي است که عطرها را در آن نگه مي دارند. اين جعبه بي صداست ولي پر از بوي خوش و دانا هم در عين سکوت و بي تکلفي، هنر خود را با علم و دانش خود نشان مي دهد و شخص نادان مانند طبلي که جنگجويان قديم مي زدند. از درون تهي و خالي است اما آواز بلند دارد يعني علم ندارد ولي سخن زياد مي گويد.

به اين نکته توجه کنيد.
با اضافه کردن کلمات «با» و «بي» مي توانيم کلمه هاي مخالف بسازيم. مانند با ادب، بي ادب، با هوش، بي هوش، باهنر، بي هنر، باسليقه، بي سليقه، در بعضي از کلمات فقط «بي» مورد استفاده است: بيهوده، بيکار، بي سبب و ...

کار در کلاس:
1– کلمه هاي زير را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
رنج بردن ¬ سختي کشيدن
سعي کردن ¬ کوشيدن
آموختن ¬ ياد گرفتن
عمل کردن ¬ انجام دادن
خواندن ¬ مطالعه کردن
گفتن ¬ سخن گفتن
پرهيز کردن ¬ دوري کردن
بوييدن ¬ بو کردن
خفتن ¬ خوابيدن
پژوهيدن ¬ تحقيق کردن
کندن ¬ حفر کردن
سراغ گرفتن ¬ پيگيري کردن
کاويدن ¬ جست و جو کردن، کندن

2– فعل و فاعل جمله هاي زير را معلوم کنيد:
عطار عطر مي فروشد. جنگجويان قديم در جنگها طبل مي زدند. الکساندر گراهام بل تلفن را اختراع کرد
عطار=فاعل/ مي فروشد=فعل/جنگجويان قديم=فاعل/طبل مي زدند=فعل/الكساندر گراهام بل=فاعل/اختراع كرد=فعل
پترس انگشت خود را در سوراخ ديوار سد فرو برد. نسيم بامدادي به انسان جاني تازه مي بخشد.
پترس=فاعل/فروبرد=فعل/نسيم=فاعل/مي بخشد=فعل
مسلمانان در سختيها يکديگر را ياري مي کنند. پرستوها در پاييز کوچ مي کنند.
مسلمانان=فاعل/مي كنند=فعل/پرستوها=فاعل/مي كنند=فعل

3– بگوييد هر يک از اين افراد کارشان چيست؟
عطار ¬ کسي که عطر مي فروشد.
دهقان¬ کسي که محصولات کشاورزي به دست مي آورد.
شهردار¬ کسي که اداره شهر به عهده اوست.
نقاش ¬ کسي که نقاشي مي کشد.
لوله کش ¬ کسي که لوله هاي يک ساختمان يا خانه را نصب و تعمير مي کند.
کفاش ¬ کسي که کفش مي دوزد و يا تعمير مي کند.
خراط ¬ کسي که چوب مي تراشد و چيزهاي خوبي درست مي کند.
جوشکار¬ کسي که آهن را به هم جوش مي دهد.
مغازه دار¬ کسي که در يک مغازه کار مي کند و جنس مي فروشد.

4– کلمه هاي زير را بخوانيد و بگوييد از هر کدام چه مي فهميد؟
معلوم کنيد ¬ مشخص کنيد
بدست آوريد ¬ حساب کنيد
معين کنيد ¬ تعيين کنيد، مشخص کنيد
مشخص کنيد ¬ معلوم کنيد، روشن کنيد
محاسبه کنيد ¬ به دست آوريد، حساب کنيد
حساب کنيد¬ به دست آوريد، تعيين کنيد.

پرسش:
1– چرا سعدي عالم بي عمل را به زنبور بي عسل تشبيه کرده است؟
چون هيچ عمل مثبتي را انجام نمي دهد و حتي ممکن است ضرر هم برساند و زيان آور باشد.

2– چگونه مي توان از بي ادبان ادب آموخت؟
مي توان از انجام کارهايي که زشت است و آنها انجام مي دهند خودداري کرد.

3– سعدي، دانا را به چه و نادان را به چه تشبيه کرده است؟
دانا را به صندوقچه عطار که خاموش و کم صدا ولي پر ارزش است و نادان را به طبل جنگي که توخالي است ولي پر سر و صدا.

4– گفته هاي سعدي در اين درس از کدام کتاب او نقل شده است؟
از کتاب گلستان سعدي

تمرين املا :
1– به آخر کلمه هاي زير «کار» اضافه کنيد و يک بار بنويسيد:
پشت + کار ¬ پشتکار
فريب ¬ کار ¬ فريبکار
درست + کار ¬ درستکار
بي + کار ¬ بيکار
کاشي + کار ¬ کاشيکار
صاف + کار ¬ صافکار

2– به مثال توجه کنيد و شما هم سه کلمه مانند آنها پيدا کرده و بنويسيد:
نمک + دان ¬ نمکدان
پست + چي¬ پستچي
قلمدان / يخدان / انفيدان / لوله کش / آهنگر / باغبان

3– به آخر کلمه هاي زير «راني» اضافه کنيد و بنويسيد :
سخن ¬ سخنراني
قايق ¬ قايقراني
کشتي ¬ کشتي راني
اتومبيل ¬ اتومبيلراني
تاکسي ¬ تاکسيراني

تمرين انشا:
1– بند چهارم درس را با دقت بخوانيد و سپس آن را به زبان ساده امروزي بنويسيد:
عطر بايد ذاتاً خوش عطر باشد و با تعريفهاي عطر فروش هيچ ماده اي خوشبو نمي شود. افراد دانا بايد علم آموخته باشند و بدون سر و صدا هنر و علم خود را نشان دهند ولي افراد نادان مانند طبل تو خالي پر سر و صدا هستند.

2– کلمه هاي و ترکيبهاي زير از درس علوم انتخاب شده اند، بنويسيد هر کدام آنها چه معنايي دارند؟
بازتابش: برگشت نور را از جسمي که نور به آن مي تابد، بازگشت يا بازتابش مي گوييم.
مولکول: کوچکترين قسمت هر ماده که تمام خاصيتهاي آن ماده را داشته باشد.
علفهاي هرز: علفهايي که در لابلاي گياهان مي رويند و از آب و غذاي گياهان استفاده مي کنند و بايد چيده شوند.
سبزينه: ماده سبز رنگ درون برگ که نام ديگر آن کلروفيل است و موجب سبز شدن رنگ برگ مي شود.
آوند: لوله هاي بسيار باريکي که آب را در گياه به قسمتهاي مختلف انتقال مي دهند.

 


 


درس هفدهم
راه آهن


به اين نکته توجه کنيد:
شام + گاه = شامگاه
صبح + گاه = صبحگاه
سحر + گاه = سحرگاه
آن + گاه = آنگاه
گاه در اينجا به معني وقت و زمان است. حالا به اين مثالها توجه کنيد:
دانش + گاه = دانشگاه
چرا + گاه = چراگاه
ورزش + گاه = ورزشگاه
در + گاه = درگاه
گاه در اينجا به معني جا و مکان است.

کار در کلاس:
1– يک نوع وسيله نقليه که در گذشته مورد استفاده بوده نام ببريد و بگوييد امروزه چرا مورد استفاده نيست؟
کالسکه. امروزه چون اتومبيل مورد استفاده قرار مي گيرد و مردم براي نقل و انتقال، خصوصاً در ميان خيابانها با مسافت زياد از آن بهره مي گيرند، به همين دليل امروزه مورد استفاده قرار نمي گيرد.

2– بگوييد از وسايل عمومي مانند خط آهن، اتاقک تلفن، اتوبوس و ... چگونه بايد نگهداري کرد؟
زدن سنگ به واگنهاي قطار، شکستن شيشه هاي اتاقک تلفن، پاره کردن صندليهاي اتوبوس و غيره کار غلطي است، به همين دليل از انجام دادن اين کارها بايد خودداري کرد.

3– در جاهايي که راه آهن از نزديک شهرها يا روستا مي گذرد، براي سلامتي خود چه کارهايي نبايد کرد؟
نبايد به خط آهن نزديک شد. از ميان ريل قطار نبايد عبور يا بازي کرد. از انداختن سنگ به قطار بايد خودداري کرد.
چه کارهايي بايد کرد؟ بايد دور از ريل بازي کرد و ....

پرسش:
1– در روزگاران قديم دنيا چگونه بود؟
وسايل حمل و نقل مانند راه آهن، هواپيما و تلفن که امروز وجود نداشت و مردم شهرها و حتي روستاهاي نزديک کمتر از حال هم خبر مي گرفتند و مسافرت به کندي انجام مي گرفت.

2– مردم در قديم چگونه مسافرت مي کردند؟
مسافران با زحمت بسيار و با اسب و شتر و پياده به مسافرت مي پرداختند و در طول راه دچار بيماري دزدان و راهزنان مي شدند

3– چرا امروزه مسافرت آسان و لذت بخش است؟
چون مسافرت با وسايل نقليه تندرو و هوپيما با سرعت زياد و مدت کم صورت مي گيرد. ريلهاي راه آهن همه جاي شهرها و حتي بعضي روستاها را به هم پيوند داده اند و تنها مسافرت را آسان و لذت بخش کرده است.

4– ريل چيست؟
ريل راه آهن دو خط موازي است که از قطعه هاي آهن ساخته شده است و قطار روي ريلها پيش مي رود.

5– قطار از چه قسمتهايي تشکيل شده است؟
لوکوموتيو که قسمت محرکه و جلو برنده قطار است و چند واگن که مخصوص بار يا مسافران است.

تمرين املا :
1– به آخر کلمه هاي زير «ار» اضافه کنيد و بعد به معناي آنها توجه کنيد:
گرفت --> گرفتار (پر مشغله)
نمود --> نمودار (اندازه گيري در مقياس)
کشت --> کشتار (قتل و جنايت)
گفت --> گفتار (سخن و حرف)
رفت --> رفتار (کردار و منش)

2– هر دسته از کلمه هاي زير را با دقت بخوانيد و بگوييد که حروف مشترک آنها چيست، سپس يک بار از روي آن بنويسيد:
صرف، مصرف، مصارف --> ص ر ف
نقليه، انتقال، منتقل، نقل --> ن ق ل
قطعه، قطعات، مقطوع، قطع --> ق ط ع
مربوط ، ارتباط ، مرتبط ، ربط --> ر ب ط

تمرين انشا:
1– با استفاده از درس چند سطر بنويسيد که قطار چيست و چگونه حرکت مي کند؟
قطار از يک لوکوموتيو و چند واگن تشکيل شده که بر روي دو خط موازي و آهني به نام ريل حرکت مي کند و با خود مسافر و يا بار حمل مي کند.

2– مي دانيم که هر قطار مسافربري يک لوکوموتيو و چند واگن دارد. هر واگن چند اتاقک دارد. بنويسيد که به نظر شما براي اداره آن چه کارهايي لازم است. غير از راننده لوکوموتيو چه کساني بايد در قطار باشند؟
مأموران انتظامات قطار و خدمه اي که مسؤول نظافت و ... هستند. آشپزها، گارسون و همچنين مسؤولين تنظيم خطوط.

3– با هر کدام از اين کلمه ها جمله بسازيد:
ايستگاه: قطار در ايستگاه توقف مي کند.
واگن: هر واگن از چند اتاقک براي حمل بار يا مسافر تشکيل شده است.
وسايل حمل و نقل: وسايل حمل و نقل که در قديم رواج داشت، امروزه مورد استفاده نيست.
بهداشت: رعايت بهداشت از اصول اوليه سلامتي است.
سلامتي: براي حفظ سلامتي بايد بهداشت را رعايت کنيم.
نگهداري: نگهداري و مراقبت قطار و ساير وسايل مانند تلفن، اتوبوس و غيره جزء وظائف همگاني است.


درس هجدهم
هلال احمر



کار در کلاس:
1– با راهنمايي آموزگار در کلاس گفت و گو کنيد که: اگر يک جمعيت امدادي در مدرسه شما تشکيل شود؛
چه کساني بايد آن را تشکيل دهند؟ کساني که نسبت به امور امدادگري و کمک رساني اطلاعات خوب و کارآمدي داشته باشند.

2-آنها براي انجام چه کارهايي مي توانند به دانش آموزان، مدير مدرسه و مردم کمک کنند؟
در صورت بروز سانحه براي دانش آموزان و يا در صورت بروز حوادثي مثل زلزله و يا آتش سوزي مي توانند دانش آموزان و يا مردم عادي را به محل امن انتقال داده و به آنان رسيدگي کنند.
آيا لازم است نشان مخصوص داشته باشند؟ چرا؟ بله، تا بقيه بتوانند آنها را به راحتي شناسايي کرده و در صورت بروز کمک به آنها رجوع کنند.

پرسش:
1– نويسنده سوئيسي در کتاب خود چه پيشنهادي کرده بود؟
که از ميان مردم، گروههايي داوطلب تشکيل شوند و تا به ياري زخميان و بيماران جنگ بشتابند.

2– نخستين جمعيت براي نجات زخميان جنگ در کدام کشور تشکيل شد؟
در کشور سوئيس

3– چه جايي در جنگها از هجوم دشمن در امان است؟
هر جايي که پرچم صليب سرخ يا گروههاي امدادي مشابه مانند هلال احمر ديده مي شود.

4– جمعيت صليب سرخ در ابتدا چه وظيفه اي داشت و اکنون چه کارهايي انجام مي دهد؟
ابتدا تنها به پرستاري بيماران و رسيدگي به احوال اسيران جنگي محدود بود اما امروزه تهيه ي وسايل پيشگيري از بيماريهاي واگيردار مانند وبا، رسيدگي به آسيب ديدگان حوادث ناگهاني مانند سيل و زلزله و تربيت پرستارهاي با تجربه و دلسوز جزء وظائف آن است.

5– جمعيت هلال احمر ايران براي بيماراني که نياز به خون دارند، چه کمکي مي کند؟
در مراکز انتقال خون هلال احمر به بيماراني که نياز به خون داشته باشند، به رايگان خون اهدا مي شود.

تمرين املا :
1- مانند مثال به آخر کلمه ها «گان» اضافه کنيد و بنويسيد. نويسنده (نويسندگان)
نماينده --> نمايندگان
پناهنده -->پناهندگان
خواننده --> خوانندگان
سيل زده --> سيل زدگان
بيننده --> بينندگان
شنونده --> شنوندگان
آسيب ديده --> آسيب ديدگان

تمرين انشا:
1– انشايي بنويسيد که در آنها کلمه هاي زير به کار رفته باشد:
کمک، آسيب ديدگان، آتش نشاني، پيشگيري، تلفن، فوري، همسايگان، نجات، امدادگران، هماهنگي.
همسايگان به کمک، تلفن، فوري مي توانند به امدادگران خبر دهند، هماهنگي و پيشگيري امدادگران باعث همکاري مردم مي شود. آتش نشاني به آسيب ديدگان آتش در آپارتمان کمک مي کند و به آنان رسيدگي مي کند.

2– وظيفه امدادگران در هلال احمر را در سه سطر بنويسيد:
امدادگران در ايام جنگ به ياري آسيب ديدگان و زخميان ميدانهاي جنگ مي شتابند و در ايام صلح نيز به کمک آسيب ديدگان حوادث ناگهاني مثل سيل و زلزله و ... مي شتابند و تسکين دردها و مصيبتهاي افراد رنج ديده بودند.

3– بنويسيد چه بايد کرد تا در هنگام جاري شدن سيل يا زلزله، آتش سوزي، مردم زياد آسيب نبينند؟
بايد با نظر متخصصين مراقبتهاي احتياطي لازم را پيش بيني و تهيه کرد و به مردم آموزش داده شود.




درس نوزدهم
روز جمهوري اسلامي

به اين نکته توجه کنيد:
علي به احمد گفت: من ديروز برادر تو را در کتابخانه ديدم. احمد پرسيد: کدام برادرم را؟ علي گفت: برادر بزرگ تو را ديدم.
در اين جمله علي براي اينکه درباره کلمه برادر بيشتر توضيح بدهد. کلمه بزرگ را به آن اضافه کرد. کلمه بزرگ صفت است.
همچنين در جمله در نقاشيهاي زيباي يک دانش آموز هنرمند مورد توجه مردم قرار گرفت. زيبا و هنرمند هر دو صفت هستند که با آنها درباره نقاشيها و دانش آموزان توضيح بيشتري مي دهيم.
کلمه اي که درباره اسم توضيحي مي دهد و حالت و چگونگي آن را بيان مي کند صفت ناميده مي شود .

کار در کلاس:
1– جدولي مانند زير روي تخته کلاس بکشيد. دانش آموزان اسم و صفتهاي درس را پيدا کرده و بگويند آموزگار آنها را در جدول بکشد:

اسم و صفت

اسم

صفت

خاک تيره

خاک

تيره

اسم و صفت

اسم

صفت

خاک تيره

خاک

تيره

زيباييهاي بهار

بهار

زيباييهاي

صخره هاي سخت

صخره هاي

سخت

لاله هاي وحشي

لاله هاي

وحشي

شکوفه هاي رنگارنگ

شکوفه هاي

رنگارنگ

زمستان سرد

زمستان

سرد

روز بزرگ

روز

بزرگ


2– بگوييد که بين «روز بيست و دوم بهمن» و «روز دوازدهم فروردين» چه تفاوتي هست؟
روز بيست و دوم بهمن روز پيروزي انقلاب اسلامي است و روز دوازدهم فروردين روزي است که مردم به جمهوري اسلامي رأي آري دادند.

3– آموزگار توضيح دهد، ميان جمهوري اسلامي و جمهوريهاي ديگر چه تفاوتي هست؟
در جمهوري اسلامي عدل اسلامي حکم مي کند و ميان مردم و مسؤولان روابط بر اساس دستورات اسلام وجود دارد. در جمهوري اسلامي کساني انتخاب مي شود که مورد قبول مردم باشد ولي در جمهوريهاي ديگر رأي گيري بيشتر ظاهري است و آنکه انتخاب مي شود از طرف مردم نيست.

پرسش:
1– روز جمهوري اسلامي چه روزي است؟
روز12 فروردين

2– چه کسي اين روز را عيد اعلام کرد و از مردم آزاده ايران چه خواست؟
امام خميني در خواست کرد که اين روز را جشن بگيرند.

3– چرا اين روز را بهار آزادي ناميده اند؟
چون در چنين روزي در بهار ???? مردم ايران به ستمگران پاسخ منفي دادند و رژيم جمهوري اسلامي را آزادانه برگزيدند.

4– در عيد نوروز و روز جمهوري اسلامي به ديدار چه کساني مي رويم؟
به ديدار فاميل، اقوام، دوستان، خانواده شهدا و جانبازان

5– چرا اولين روزهاي بهار را جشن مي گيريم؟
به دليل فرا رسيدن بهار، فصل زيباييها و فصلي که نعمتهاي خداوند در آن موج مي زند، اين روز را جشن مي گيريم.

تمرين املا :
1– براي هر کدام از کلمه هاي زير يک کلمه هم خانواده بنويسيد:
ميراث، ارث
حوادث، حادثه
صحرا، صحرايي
صلح، مصالحه
عضو، اعضا
مشهور، شهرت
انتقال، منتقل
مقصود، قصد

تمرين انشا:
1– با اين کلمه ها جمله بسازيد و سپس آنها را مرتب کنيد و انشايي درباره بهار درست کنيد:
زيبايي: در بهار زيبايي طبيعت دو برابر مي شود.
سراسر: سراسر باغها و بوستانها زندگي دوباره پيدا مي کنند.
گلها: گلها با رسيدن اين فصل شاداب و پرطراوت مي شود.
جشن: ما ايرانيان رسيدن بهار و نوروز را جشن مي گيريم.
سبزه زار: در اين فصل بيشتر زمينهاي پوشيده از برف به سبزه زار تبديل مي شود.
شکوفه هاي رنگارنگ: در فصل بهار درختان شکوفه هاي رنگارنگ مي دهند.
صحرا: در فصل بهار، تمام صحرا پر از گل و درخت مي شود.
تبريک: مردم ايران در عيد نوروز به هم تبريک مي گويند.
نوروز: عيد نوروز يکي از اعياد قديمي و پرشکوه ايرانيان است.
شادي: وقتي عيد فرا مي رسد، شادي همه جا را پر مي کند.
(مرتب کردن جملات به عهده دانش آموز است.)

2– در سه سطر شرح دهيد که در روز ?? فروردين ???? در کشور ما چه کار مهمي انجام گرفته است:
در روزهاي دهم و يازدهم فروردين مردم کشور به پاي صندوقهاي رأي رفتند و به جمهوري اسلامي رأي مثبت دادند که طبق اين آمار اين رأي آري ?? درصد آراء را به خود اختصاص داده بود و در روز ?? فروردين تشکيل جمهوري اسلامي رسماً اعلام شد.

درس بيستم
باز باران


معني شعر به زبان ساده (شعر از: گلچين گيلاني)
بند اول: باز هم باران، با صدايي همانند سرود و آواز و با دانه هاي فراواني چون دانه هاي مرواريد بر بام خانه مي خورد. اين لحظه مرا به ياد روز باراني مي اندازد. روز پيش که در آن جنگلهاي سرسبز استان گيلان لحظات خوبي را مي گذراندم و به گردش مي پراختم.
بند دوم: کودک ده ساله اي بودم، بسيار شاد و با نشاط، با پوستي نرم و نازک و با پاهايي چابک و زرنگ، با همان پاهاي کودکانه خود مانند آهو تند و سريع مي دويدم و از سر جويهاي آب مي پريدم.
بند سوم: از خانه دور مي شدم، در آن حال از پرنده و آواز آن و همچنين از هوهوي بادي که مي وزيد، داستانهاي پنهان و اسرار زندگي را مي شنيدم و رعد و برق مانند يک شمشير تيز و بران.
بند چهارم: ابرها را پاره مي کرد و غرش ابر مانند ديوانه اي که مي غرد و مي خروشد. گويي بر ابرها مشت مي زد. جنگل مانند دريا (درختان و شاخه ها و سبزه زارها) از دست باد فراري و وزنده، چرخ مي زد و شاخسارها به اين سو و آن سو مي رفتند و دانه هاي گرد باران، در همه جا پهن مي شدند و همه جا را خيس مي کردند.
بند پنجم: سبزه زار جنگل که در زير درختان قرار داشت از شدت باران، کم کم مانند دريا پر آب شد. و در داخل اين درياي پرجوش و خروش (شاعر سبزه زار پر از آب باران را به دريا تشبيه کرده) عکس و نماي جنگل به صورت سرنگون يا وارونه پيدا شد (عکس جنگل در اين آب افتاد). اين باران بسيار گوارا و دلنشين بود و به به که اين باران چقدر زيبا بود. در ميان اين همه ريزش باران که مانند پاشيدن دُر و گوهر بود، رازها و اسرار ابدي و همچنين پندها و درسهاي آسماني را مي شنيدم (در حقيقت شاعر مي خواهد بگويد که با نعمتهاي خداوند انسان به زيبايي خلقت بيشتر پي مي برد و قدرت خدواند را شکر و سپاس مي گويد.)
بند ششم: و اين اسرار ابدي و پندهاي آسماني آن است که اي کودک دلبند من، از من بشنو و بدان که در پيش چشم کودکي که خرداد (در آينده) مردي خواهد شد. زندگي چه تيره و سخت و چه روشن و زيبا، بسيار دل انگيز است. بسيار دل انگيز است بسيار دل انگيز است.
به اين نکته توجه کنيد:
کلمه هاي همه خانواده زير را بخوانيد و به معني آنها دقت کنيد.
شبيه: يعني مانند و مثل¬ مداد من شبيه مداد تو است.
تشبيه: مانند کردن، شبيه کردن ¬ کارهاي اين دانش آموز را مي توان به کارهاي دانشمندي تشبيه کرد.
شباهت: مانند بودن، شبيه بودن ¬اين قصه شباهت زيادي با آن داستان دارد.
گاهي براي بيان زيبايي و چگونگي چيزي آن را به چيز ديگري تشبيه مي کنند.
مانند: دانه هاي باران مثل دانه هاي مرواريد هستند.
در اينجا قطرات باران به دانه هاي مرواريد تشبيه شده است.
تشبيه يعني چيزي را به چيز ديگر شبيه و مانند کردن.

کار در کلاس:
1– اين ترکيبها را بخوانيد و به معناي آنها توجه کنيد:
گهرهاي فراوان: دانه هاي بسيار زياد گوهر و مرواريد
بام خانه: پشت بام خانه
روز ديرين: روز گذشته (روزي که در قبل بوده)
جنگلهاي گيلان: جنگهايي که در استان گيلان قرار دارد.
داستانهاي نهاني: داستانها و قصه هاي پنهاني، رازهاي زندگي، اسراري که در زندگي وجود دارد.
شمشير بران: شمشيري که تيز و برنده است.
تندر ديوانه: غرش ابر که از شدت صداي زياد به ديوانه شبيه شده است.

2– آموزگار جدولي مانند زير بکشد، دانش آموزان تشبيه هايي را که در شعر درس به کار رفته پيدا کنند. آموزگار آنها را در جدول بنويسد:

در کدام مصراع ؟
چه تشبيه شده است؟
به چه تشبيه شده است؟

باز باران، با ترانه
صداي باران
ترانه

با گوهرهاي فراوان
دانه هاي باران
به گوهرها و مرواريد بسيار

مي دويدم همچو آهو
دويدن (سرعت در دويدن)
به آهوي تيز پا

از لب باد وزنده
صداي زوزه باد
به لب باد تشبيه شده

برق چون شمشير بران
رعد و برق
شمشير بران

تندر ديوانه
غرش ابر
به ديوانه اي که کارهايش از روي جنون است

چرخها مي زد چو دريا
جنگل
به دريا

توي اين درياي جوشان
جنگل (سبزه)
به دريا

مي شنيدم اندر اين گوهرفشاني
ريزش باران
گوهرفشاني

1– وقتي مي گوييم «زندگي فردا روشن است» يعني چه؟
يعني با کار، تلاش و سعي و سلامتي، زندگي در آينده پر است از زيبايي و موفقيت.

2– در چه صورتي مي توان گفت: «زندگي فردا تاريک است.»؟
در صورتي که آينده ما پر باشد از سختي و مرارت.

3– آموزگار، جدولي مانند زير روي تخته کلاس بکشد. دانش آموزان پنج اسم و صفت از درس پيدا کنند، آموزگار آنها را در جدول بنويسد.

اسم و صفت با هم

اسم

صفت

درياي جوشان

دريا

جوشان

شمشير بران

شمشير

بران

تندر ديوانه

تندر

ديوانه

پرسش:
1– شاعر صداي باران را به چه تشبيه کرده است؟
به ترانه و سرود

2– روز باران چه چيز را به ياد شاعر مي آورد؟
خاطره گردش در يک روز باران در جنگلهاي گيلان.

3– شاعر از پرنده و باد، چه مي شنيده است؟
داستانهاي نهاني و رازهاي زندگاني

4– چرا شاعر تندر را ديوانه ناميده است؟
چون صداي ديوانه وار، ترسناک و مهيب دارد.

5– منظور شاعر از اينکه مي گويد « توي اين درياي جوشان، جنگل وارونه پيدا» چيست؟
يعني تصوير جنگل به شکل وارونه در آبي که زير درختان جمع شده بود، پيدا بود.


تمرين املا :

1– از روي کلمه هاي زير يک بار بنويسيد
غرّان، غرّش، برّان، مقدّس، قدس، توجّه، متوجّه، موفقّ، توفيق، ملّت، ملّي

2– از روي هر ترکيب يک بار بنويسيد:
شاد و خرُم، نرم و نازک، خوب و شيرين، چست و چابک.
تيره و روشن، روز و شب، گرم و سرد، خشک و تر

3– براي هرکدام يک کلمه مناسب بنويسيد:
گهرهاي فراوان، روز تيره، داستانهاي شيرين، باران بسيار، رازهاي نهاني، درياي جوشان.

تمرين انشاء:
1– بنويسيد که کار و زندگي در يک روز باراني چه فرقي با روزهاي ديگر دارد؟
در اين روز مردم سعي مي کنند زودتر به مقصد برسند. زمينها ليز و لغزنده است و بايد احتياط کرد و تصادفات بيشتر است. اما در روزهاي ديگر اين طور نيست.
2– بنويسيد که چه چيزهايي از فصل بهار براي شما جالب و لذت بخش است؟
روش گلها و چمنها – پيدا شدن برگ سبز درختان و آمدن دوباره پرستو ها – جوان شدن طبيعت و زيبا شدن طبيعت.

 


 

درس بيست و يک
تشنه اي با مشک پر آب


به اين نکته توجه کنيد:
کلمه هاي روبروي هم را مقايسه کنيد و به معناي آنها توجه کنيد:
خسته --> خستگي
دوزنده --> دوزندگي
تشنه --> تشنگي
زنده --> زندگي
نويسنده --> نويسندگي
گوينده --> گويندگي

کار در کلاس:
1– براي هر يک از اسمهاي زير دو صفت بگوييد:

آب

گرم

سرد

شتر

قوي

ضعيف

پا

دراز

کوتاه

چشم

درشت

ريز

دريا

وسيع

کوچک

آسمان

آفتابي

ابري


2– ده اسم و ده فعل از درس پيدا کنيد، آموزگار آنها را روي تخته بنوسيد:
اسم: قافله، شترش، کوهها، پيامبر، شام، مشک، سپاهيان، ابوذر، پدر، مادر، لبها
فعل: مانده بود، ربوده بود، مي گذاشت، نمي نشست، افتاده بود، شده بود، حرکت کرد، پيش مي رفت، مي تپيد، بر نمي داشت.

پرسش:
1– چرا ابوذر از قافله عقب ماند؟
چون شترش ديگر توان رفتن نداشت.

2– وقتي در گوشه اي از آسمان ابري ديد، چه پنداشت و چه کرد؟
پنداشت که در آن جا باران آمده، راه خود را به آن سو کج کرد تا به محلي رسيد که مقداري آب باران در گودي سنگي جمع شده بود.

3– ابوذر وقتي از دور سپاه را ديد، چه حالتي پيدا کرد؟
گويي جاني تازه گرفت، قلبش از خوشحالي سخت مي تپيد و اشک از چشمانش سرازير شد.

4– چرا ابوذر بي حال بر زمين افتاد؟
از فرط خستگي و تشنگي

5– چرا ابوذر آب را ننوشيده بود و تشنه آمده بود؟
چون دلش مي خواست ابتدا پيامبر از آن آب بنوشد و سپس خودش آن آب را بخورد.

تمرين املا :
1– هر کدام از کلمه هاي زير را بخوانيد و بنويسيد:
سوگوار – اميدوار – بزرگوار – کوهسار – شاخسار – شرمسار – تشنگي – خستگي – زندگي

2– براي هر کدام، يک کلمه مناسب اضافه کنيد و بنويسيد:
توپ پرباد، کشک خالي، چشمان اشکبار، شادي فراوان، بيابان خشک

3– هم معني کلمه ها و ترکيبهاي زير را بنوسيد:
کاروان --> قافله
بردبار --> صبور، شکيبا
نيرو --> قدرت و قوت
اسباب و وسايل --> بار و بنه
گمان کردن --> حدس زدن
تيز --> برنده

تمرين انشا:
1– بنوسيد که با دوستان خود چگونه بايد رفتار کرد؟
با مهرباني و گذشت، بايد با عيب و ايراد دوستان در پنهان و خفي برخورد کرد و خوبيهاي آنان را برشمرد.

2- به نظر شما چرا پيامبر اسلام «ابوذر» را خيلي دوست داشت؟
چون ابوذر هميشه به ياد دوستان و يارانش بود و هر آنچه که براي خود نمي پسنديد، براي ديگران هم نمي پسنديد.

3– با هر کدام از اين کلمه هاي جمله بسازيد:
نفس زنان: مريم نفس زنان خود را به خانه رساند.
باخبر: مردم از پيروزي سربازان بر دشمنان باخبر شدند.
قلبم مي تپد: از شنيدن خبر قبولي شما قلبم مي تپد.
تاب و توان حرکت: تشنگي و گرسنگي، تاب و توان حرکت را از ابوذر گرفته بود.
ناگهان: بارش باران ناگهان شديدتر شد.

درس بيست و دوم
درسي از نهج البلاغه


به اين نکته توجه کنيد: گربه موش را گرفت. من مادرم را دوست دارم. زهرا سيب مي خورد. کبوتر در آسمان پرواز مي کند. آموزگار نامه مي نويسد. علي در را باز کرد.
بعضي از فعلها از يک کلمه تشکيل شده اند و بعضي فعلهاي ديگر از چند کلمه تشکيل شده اند.

کار در کلاس:
1– به تصوير لانه مورچه ها نگاه کنيد و بگوييد که مورچه ها چگونه در آنها زندگي مي کنند. آيا بين زندگي مورچه ها و زندگي انسان شباهتي وجود دارد؟ چه شباهتي؟
مورچه ها در اين لانه ها به صورت گروهي زندگي مي کنند. زندگي آنها نظم و انضباط دارد. يعني مورچه ها دانه ها را جمع مي کند، در زير زمين ذخيره کرده و از نوزادان خود محافظت مي کنند.
انسان هم مانند مورچه زندگي گروهي دارد. يعني در زندگي انسان نيز اگر نظم نباشد و هرکس وظيفه خويش را عمل نکند زندگي مختل مي شود. انسان نيز مانند مورچه ها براي آينده خود تلاش مي کند و فرزندانش را محافظت مي کند.

2– از ميان کلمه هاي زير صفتها، اسمها و فعلها را جدا کنيد:
سپيد(صفت)/ روز(اسم)/ سخت(صفت)/ رفت(فعل)/ وحشي(صفت)/ سبز(صفت)/ جنگل(اسم)/ روشن(صفت)/ دريا(اسم)

3– گفت و گو کنيد که مورچه ها در کجاها زندگي مي کنند؟
در زير زمين و در سوراخهايي که به هم مرتبط هستند، درز و شکاف ديوارها
مورچه ها چه غذاهايي را دوست دارند؟ دانه – خرده هاي نان – دانه هاي گندم و ....

4– اين کلمه و ترکيبها را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
کلاسمان --> کلاس ما
يادتان --> ياد شما
دوستت --> دوست تو
ديوارشان --> ديوار آنها
نقاشي ام --> نقاشي من
دفترم --> دفتر من
دستش --> دست او
دفترتان --> دفتر شما
کبوترش --> کبوتر او

پرسش:
1– براي اينکه مورچه روزي خود را به دست آورد، چه کار مي کند؟
به اين سو و آن سو مي شتابد و در روزهاي بهار و تابستان دانه هايي را که پيدا مي کند به لانه اش مي برد.

2– مورچه براي اينکه روزهاي سخت گرسنه نماند، چگونه چاره انديشي مي کند؟
او دانه هايي را که در تابستان پيدا مي کند به لانه اش مي برد و در آن جا ذخيره مي کند.

3– به نظر شما مورچه حيواني کوشا و فعال است يا تنبل و غير فعال؟
حيواني کوشا و فعال است که در روزهاي تابستان به فکر روزهاي سخت زمستانش است.

4– از زندگي مورچه چه درسي فرا گرفته ايد؟
سخت کوشي، تلاش و عاقبت انديشي

5– موضوع اين درس از سخنان چه کسي است؟
از سخنان حضرت علي (ع)

تمرين املا :
1– به املاي کلمه ها و ترکيبهاي زير توجه کنيد. شما هم براي هر دسته سه کلمه و ترکيب مناسب پيدا کرده و بنويسيد:
بگذار، بده، بنويس، بينداز، بياور، بگو، بشنو
به دست آوردن، به جاي من، به صورت خود ¬ به پاي خود، به دست خود، به جاي خود

2– براي هر کدام دو کلمه هم خانواده بنويسيد:
خردمند --> خرد، خردمندانه
آزادگي --> آزاده، آزاد
آرزو --> آرزومندي، آرزوها
سريع --> سرعت، سريعاً
زندگي --> زندگاني، زنده
صبور --> صبر، صابر
راز --> رازي، رازها
مقدس --> تقديس، قدس
اکثريت --> کثير، اکثراً

3– مخالف کلمه هاي زير را بنوسيد:
پيشينيان --> آيندگان
پستي --> بلندي
دلگير --> خوشحال
آشتي --> قهر

4– از روي هر کلمه يک بار بنويسيد:
ذخيره، ذره بين، ذليل، ذهني، ذوب، ضعيف، اعضا، ضروري، ضميمه، ضامن

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را در دفتر انشا بنويسيد و آنها را کامل کنيد:
مورچه در تابستان تلاش بيشتري مي کند.
مورچه هاي سرباز مواظب لانه ها و بچه ها هستند.
کار دستگاه گوارش مورچه ها بسيار شگفت انگيز است.
روزهاي تابستان به فکر روزهاي زمستان هستند.

 


 

درس بيست و سوم
حاصل جمع قطره ها


معني شعر به زبان ساده (شعر از: قيصر امين پور)
1– رنگ آبي دريا همرنگ آسمان آبي است.
2– هر قطره اي به خودي خود بي رنگ است و از دريا جداست (يعني هر قطره براي خود يک قطره است و از هزاران قطره که دريا را تشکيل مي دهند جداست.)
3– قطره اي که از ساير قطره ها جدا مانده و يک قطره تنهاست چرا رنگي ندارد؟
4– پس رنگ آبي و زيباي درياها از کجا به وجود مي آيد؟ چگونه مي شود که دريا آبي نشان داده مي شود.
5– حال قطره تنها جدا از ساير قطره ها، مي خواهد که از بقيه قطره ها جدا شود.
6– قطره هايي که در کنار هم، به هم مي پيوندند، خداوند هم به دليل همين يکرنگي و بهم پيوستگي رنگ آبي آسمان را به آنها هديه مي کند.
7– اين «من» گفتنها و «تو» گفتنها نتيجه جدايي ما است. (منظور نفاق و جدايي و جلال ميان انسانهاست.)
8– پس اي دوست «تو» هم به من بپيوند و دست اتحاد به «من» بده تا متحد شده و جمع «ما» را تشکيل دهيم.
9– وقتي همه قطره ها در کنار هم جمع مي شوند و يکرنگ مي شوند، نتيجه اين يکرنگي درياي خروشان و عظيم است. بيا ما هم با اتحاد قوي، يکپارچه و به عظمت دريا يکرنگ شويم.
به اين نکته توجه کنيد:
من مسواک مي زنم./ تو مسواک ميزني. / او مسواک مي زند.
ما مسواک مي زنيم./ شما مسواک مي زنيد./ آنها مسواک مي زنند.

م

ي

د

يم

يد

ند

در هر ستون به کلمه هاي اول و آخر جمله توجه کنيد.

کار در کلاس:
1– به اول فعلهاي زير «مي» اضافه کنيد و بخوانيد:
دويد --> مي دويد
شنيديم --> مي شنيديم
نوشتند --> مي نوشتند
گويد --> مي گويد
رفتيم --> مي رفتيم
گرفت --> مي گرفت
خورد --> مي خورد
شستند--> مي شستند
ريختيم--> مي ريختيم
پاشيد --> مي پاشيد

2– بگوييد که شاعر مي خواهد به ما چه بگويد؟
مي خواهد بگويد که وحدت و يکپارچگي ضامن پيروزي و سربلندي ما است و تفرقه و جدايي ما را از بين مي برد.

3– مصراع (اين من و تو حاصل تفريق ماست) يعني چه؟
يعني اين مني (جدايي) و اين (تويي) يعني اينکه هر کس کار خود را بکند و به فکر خود باشد، نتيجه جدايي و دوري ما انسانهاست.

4– درس خواندن در کلاسي که دانش آموزان با هم دوست هستند بهتر است يا کلاسي که دانش آموزان آن با هم دوست نيستند؟ چرا؟
يقيناً درس خواندن در کلاسي که همه با هم دوست و مهربان هستند بهتر است. همه به هم کمک کنند و عيب و نقايص يکديگر را برطرف کرده و زودتر رشد فکري و درسي مي کنند. اما اگر با هم مهربان نباشند، هيچ هدفي به وجود نمي آيد و همه از درس عقب مي مانند.

پرسش:
1– به «من» و «تو» چه موقع ما مي گويند؟
وقتي با هم باشيم.

2– توضيح دهيد دريا چگونه به وجود مي آيد؟
از بهم پيوستن و جمع شدن قطره هاي آب

3– يک ضرب المثل درباره قطره و دريا بنويسيد:
قطره درياست اگر با درياست / ورنه او قطره و دريا، درياست.

4– هدف شاعر «از بيا دريا شويم» چيست؟
يعني بيا با هم متحد شويم.

5– علت آبي بودن آب درياها چيست؟
از آبي بودن رنگ آسمان

تمرين املا :

1– به شکل نوشتن، طرز خواندن و معناي هر دو کلمه هر دو دسته در صفحه بعد نگاه کنيد و سپس از روي آنها يک بار بنويسيد:
خوار، خوان، خواست --> خار، خان، خاست

2– معناي اين کلمه ها را بنويسيد:
تأمل --> فکر
توضيح --> تفسير
سراسيمه --> عجله
شعف --> خوشحالي
حوادث --> اتفاق
جاوداني --> ابدي
تهيدست --> فقير
لطافت --> نرمي
مرمّت --> تعمير
عبور --> رد شدن
ماجرا --> قضيه
ثمره --> نتيجه
مخترع --> اختراع کننده
غازي --> جنگجو
پژوهيدن --> تحقيق کردن
همتا --> مانند
مطيع --> فرمانبردار
کاشف --> مخترع
محنت --> سختي
رايگان --> مجاني
نغمه --> آواز
ناگزير -->
ناچار صلح --> آرامش

تمرين انشا:
1– به نظر شما اگر مردم به صورت جمعي زندگي نمي کردند، شکل زندگي چگونه بود؟
چون انسان موجودي اجتماعي است، نمي توان اين نوع زندگي را براي او تصور کرد. مگر اينکه انسان نيز مانند بعضي حيوانات که تنها زندگي مي کنند در غارها به سر برد. در اين صورت هيچ پيشرفتي در رشد و تکنولوژي وجود نداشت.

2– در يک جمله بنويسيد که پيام شاعر براي ما چيست؟
دعوت به اتحاد و يکپارچگي

3– يک ضرب المثل درباره اتحاد و همکاري بنويسيد و معني آن را شرح دهيد:

يک دست صدا ندارد: يعني وقتي دو دست در کنار هم قرار مي گيرند و کف مي زنند صدا در مي آيد. و انسانها هم وقتي در کنار هم قرار مي گيرند کامل هستند و کارهاي بزرگ مي کنند نه وقتي که يک به يک متفرق و جدا هستند.

درس بيست و چهارم
اسراف نکنيم


به اين نکته توجه کنيد:
"انسان عاقل اسراف نمي کند." يک جمله است. با اين جمله درباره انسان عاقل خبري داده ايم. يک جمله خبري است.
انسان عاقل چه مي کند؟ هم يک جمله است، با اين جمله درباره انسان عاقل مطلبي پرسيده ايم. انسان عاقل چه مي کند؟ يک جمله پرسشي است.
جمله اي که خبري را بيان مي کند، جمله خبري است. در آخر جمله خبري نقطه (.) مي گذاريم. جمله اي که براي پرسش به کار مي رود، جمله پرسشي است. در آخر جمله پرسشي علامت پرسشي (؟) مي گذاريم.

کار در کلاس:
1– با راهنمايي آموزگار خود بگوييد که چه چيزهايي در زندگي اهميت زياد دارند. وظيفه ما درباره آنها چيست؟
چيزهايي که از آنها استفاده مي کنيم. چيزهايي که از آنها تغذيه مي کنيم. لباسها، لوازم برقي، لوازم مدرسه و بسياري چيزهاي ديگر از اهميت زيادي برخور دارند. اما بايد در مصرف آنها زياده روي نکرده و از آنها خوب مراقبت کنيم.

2– يا هر يک از اين کلمه ها يک خبري و يک جمله پرسشي بگوييد:
خردمند (جمله خبري): خردمند کسي است که در حل مشکلات توانا است.
(جمله پرسشي): چرا مي گويند علي خردمند است ؟
انسان (جمله خبري): انسان هوشمندترين مخلوق خداوند است.
اسراف (جمله خبري): اسراف و زياده روي گناه بزرگي است.
(جمله پرسشي): چرا اسراف باعث ضرر و زيان مي شود؟
نعمت (جمله خبري): نعمتهاي خداوند بي پايان است.
(جمله پرسشي): آيا بايد در مقابل نعمتهاي خداوند شکر کرد ؟
ارزش (جمله خبري): نفت در اقتصاد ايران ارزش بسيار دارد.
(جمله پرسشي): آيا فرشتگان در مقابل انسان سجده کردند؟

پرسش:
1– حضرت رضا (ع) به يکي از نزديکانش، چه فرمود؟
فرمود: چرا اسراف مي کني؟ چرا به نعمتهاي خدا بي اعتنايي مي کني؟ مگر نمي داني که خدا اسراف کاران را دوست ندارد و آنان را سخت کيفر مي دهد.

2– چرا خدا اسراف کاران را دوست ندارند؟
چون اسراف کاران چيزي را که احتياج ندارند با هدف، بي جا ضايع مي کنند.

3– اسراف کار، حق چه کساني را ضايع مي کند؟
حق نيازمندان و محتاجان

4– آيا خدا نعمتهايش را براي گروه خاصي آفريده است؟
خير، نعمتهاي خدا متعلق به همه موجودات است.

5– کساني که در مصرف آب اسراف مي کنند چه زيان و ضرري به ديگران مي رسانند؟
باعث مي شوند در ديگر مناطق آب قطع شده و حتي براي مصارف ضروري هم آب نباشد.

تمرين درس املا :
1– در دفتر خود براي هرکدام از کلمه هاي داخل جدول دو کلمه هم خانواده بنويسيد و حرفهاي مشترک آنها را نيز مشخص کنيد:

کلمه

هم خانواده

حرفهاي مشترک

مصرف

صرف مصرفي

ص ر ف

مثال

امثال مثل

م ث ل

خطر

مخاطره خطير

خ ط ر

عبور

عابر معابر

ع ب ر

محروم

محروميت محرومان

ح رم


2– هم معني کلمه هاي زير را پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
محکم --> استوار
استوار --> محکم
ضايع --> تباه
فرط --> شدت
کيفر --> مجازات
زيادي --> فرط
محروم --> بي بهره
نبرد--> جنگ
پيکار --> نبرد
بي بهره --> محروم
تباه --> ضايع
دوست --> يار
مجازات --> کيفر

تمرين انشا:
1– با هر کدام از کلمه ها و ترکيبهاي زير يک جمله بسازيد:
تلف کردن: تلف کردن نعمتهاي خداوند گناه است.
دور ريختن: دور ريختن بي جهت غذاها گناه است.
نيم خورده: دور ريختن ميوه هاي نيم خورده اسراف است.
ظرف اشغال: آشغال را بايد درون ظرف آشغال گذاشت.
گرسنه: مريم گرسنه است.
سزاوار: او سزاروار اين حرفها نيست.

2– بنويسيد براي تهيه ناني که هر روز مصرف مي کنيد، چه کساني زحمت مي کشند؟
دهقان، راننده، آسيابان، نانوا و ....

3– بنويسيد که وظيفه ما در برابر استفاده از نعمتهاي خداوند چيست؟
شکرگزاري و استفاده صحيح و به جا از نعمتها

4– بنويسيد که چگونه در کارهاي روزانه خود از اسراف جلوگيري مي کنيم؟
از هدر رفتن آب يا بيهوده روشن ماندن لامپ و ... خودداري کنيم.

 


 

درس بيست و پنجم
نفت


به اين نکته توجه کنيد:
جمله "ابوذر از پيامبر تشنه تر بود." نشان مي دهد که صفت «تشنگي» در ابوذر بيشتر از پيامبر بود. وقتي مي خواهيم بگوييم صفتي در يک يا چيز بيشتر از چيز ديگر است، بعد از صفت به آن «تر» اضافه مي کنيم. به مثالهاي زير توجه کنيد.
درخت سرو از درخت سيب بلندتر است.
مدرسه ما از مدرسه آنها بزرگتر است.
مداد علي از مداد حسين کوتاهتر است.
شير از گربه قوي تر است.
کار در کلاس:
1– ترکيبهاي زير را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
منابع زير زميني : ثروتهايي که در زير زمين قرار دارند.
ثروت عظيم: اندوخته ارزشمند و بزرگ
ثروت خدادادي: گنج که خداوند هديه کرده است.
ماده نفتي: ماده اي که از نفت به دست مي آيد.
پوشش سخت: ماده پوشاننده اي که سخت و محکم است.
سرزمينهاي نفت خيز: سرزمينهايي که از آنها نفت استخراج مي شود.
ماشينهاي نفتکش: ماشينهايي که نفت حمل مي کنند.

2– با اين دوازده کلمه، هفت کلمه جديد بسازيد:
کار، پالايش، زير، گران، خانه، خيز، بها، اسباب، زمين، بازي، گاه، نفت
پالايشگاه، نفت خيز، اسباب بازي، گرانبها، کارگاه، زير زميني، نفت گرانبها

3– نام وسايل نقليه اي که در درس «نفت» به کار رفته پيدا کنيد و با هرکدام يک جمله بسازيد:
مثال: هواپيما: هواپيما زودتر از وسايل نقليه ديگر ما را به مقصد مي رساند.
اتومبيل: رانندگي با اتومبيل تندرو بسيار هيجان انگيز است.
کشتي: کشتيهاي نفت کش غول پيکر، مقدار زيادي نفت را به اين سو و آن سو مي برند.

پرسش:
1– ثروتهاي زيرزميني در چه راهي بايد به کار گرفته شوند؟
در راه رضاي خداوند و رفاه حال انسانها

2– يکي از وظايف مهم ما در برابر ثروتهاي خداداي چيست؟
از ثروتهاي خدادادي مانند نفت با قدرت پاسداري کنيم.

3– نفت را از کجا به دست مي آورند؟
از چاههاي عميقي که در بعضي مناطق حفر مي شوند.

4– نفتي که از چاههاي خوزستان استخراج مي گردد، چگونه به پالايشگاهها فرستاده مي شوند؟
به وسيله لوله به پالايشگاههاي مختلف فرستاده مي شود.

تمرين املا :
1– هم معني کلمه هاي زير را پيدا کرده و بنويسيد:
بزرگ --> عظيم
جدايي --> دوري
لخت --> برهنه
قطعي --> حتمي
قصد --> عزم
گوديها--> پستي ها
شگفت آور --> تعجب آور
بيرون آوردن --> خارج کردن
گمان کردن --> حدس زدن
از بين بردن --> نابود کردن
سرنگون --> واژگون

2– در کلمه ها و ترکيبهاي زير هر جا که لازم است تشديد بگذاريد و آنها را در دفتر خود بنويسيد:
تعجّب، فعّاليت، اهّمّيت، ملّت، مقرّرات، سکّه طلا، حقّ مردم، محلّ زندگي، کشفيّات، عطّار، مقدّس، ايّام، تجّار، توجّه.

3– براي کلمه هاي زير يک هم خانواده پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
وظايف --> وظيفه
توقيف --> متوقّف
وظيفه --> وظايف
مخصوص --> خصوصاً
انصاف --> منصف
غذا --> تغذيه
نصف --> منصف
تغذيه --> غذا
خصوصي--> خصوصاً
توقف --> توقيف

تمرين انشا:
1– نوشته زير را در چند سطر توضيح دهيد:
در منابع زير زميني هر کشور مانند گنجينه اي خداداي است. آنها را بايد عاقلانه استخراج و استفاده کرد.
يعني: هر کشور هر ثروت و گنج زير زميني دارد. مانند معادن ارزشمند، نفت و غيره بايد به خوبي آنها را استخراج کند و در استفاده آنها نهايت دقت را به عمل آورد. به عنوان مثال: از نفت بايد به خوبي استفاده کرد و آنرا براي نسلهاي بعدي هم به يادگار گذاشت.

2- با هرکدام از اين کلمه ها يک جمله بسازيد:
استخراج: نفت از چاه استخراج مي شود.
پالايشگاه: پالايشگاه محل تصفيه نفت است.
صادر: ايران نفت خود را به کشورهاي ديگر صادر مي کند.
نفت خيز: ايران کشور نفت خيز است.
چاههاي عميق: از چاههاي عميق نفت و گاز استخراج مي شود.
تصفيه: يعني پاک کردن نفت و آب از آلودگيها
آلودگي هوا: وجود کارخانه ها در شهر باعث آلودگي هوا مي شود.
نفتکش: نفتکش وسيله نقليه مخصوص حمل نفت است.

3– مي دانيد که قسمت مهمي از مخارج کشور ما از راه استخراج و خروش نفت تأمين مي شود. به نظر شما پولهايي که از فروش نفت به دست مي آوريم بايد در چه کارهايي خرج کنيم؟
در کارهاي عمراني و آباداني و توسعه کشاوري و منابع اصلي و ايجاد مشاغل و توسعه بهداشت و آموزش و ترويج تغذيه سالم.

درس بيست و ششم
بهترين ارمغان


به اين نکته توجه کنيد:
مدادِ قرمز
مدادِ زهرا
ساختمانِ بلند
ساختمانِ مدرسه
مرغِ خوش آواز
مرغِ همسايه
جنگلهاي سرسبز
جنگلهاي گيلان
از مقايسه ترکيبهاي دو ستون بالا متوجه مي شويد: در ترکيبهاي ستون اول يک «صفت» را به يک «اسم» نسبت داده ايم. اما در ترکيبهاي ستون دوم دو «اسم» را به هم مربوط ساخته ايم.

کار در کلاس:

1– ترکيب هاي زير را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
مرغ خوش آهنگ: مرغي که آهنگ و نواي زيبا دارد.
جنگلهاي خرم و سرسبز: جنگلهاي زيبا و سرسبز
طوطيان آزاد: طوطيان که در جنگل آزاد هستند.
سوختم بيچاره را زين گفت خام: حيوان بينوا را از اين حرف ناراحت کردم.
طوطي نازک دل افتاد و دم فرو کشيد: طوطي حساس از شنيدن اين خبر بر قفس افتاد و مرد.

پرسش:
1– وقتي که بازرگان مي خواست به هندوستان برود، طوطي از او چه خواست؟
خواست که پيامش را به طوطي هاي آزاد جنگل هاي هندوستان برساند.

2– چرا طوطي افسرده بود؟
چون در قفس زنداني بود و از هم صحبتي ياران و دوستان دور مانده بود.

3– آيا طوطيان آزاد به حال طوطي گرفتار در قفس چاره اي انديشيدند؟
بله، آنها جواب خود را در عمل نشان دادند بدون آنکه بازرگان چيزي بفهمد.

4– طوطي از سخن بازرگان چه فهميد؟
فهميد که بايد خود را در قفس به مردن بزند تا آزاد شود.

5– آيا بازرگان فهميد که مقصود طوطي هندوستاني از لرزيدن و افتاده چه بوده، به چه دليل؟
خير، چون اگر مي فهميد حتماً چاره اي مي انديشيد و آنچه ديده بود را به طوطي خود نمي گفت.

تمرين املا :
1– درس نفت را با دقت بخوانيد و کلماتي که در آنها حرفهاي (ث، ص) به کار رفته است پيدا کرده و بنويسيد:
2– مخالف کلمه ها و ترکيبهاي زير را پيدا کرده و بنويسيد:
شلوغ --> خلوت
موقتي--> هميشگي
برهنه --> پوشيده
خوش آهنگ --> بد صدا
جمع --> تفريق
متأسفانه --> خوشبختانه
توقف --> حرکت
قوي --> ضعيف
اندوهگين --> خوشحال
اکثريت --> اقليت

3– کلمه هايي از درس که در آنها حروف (ه، و، ح) به کار رفته پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
هندوستان، سخنگو، خوش آهنگ، همراه، دوستي، باغها، هم، حال، توقف، اندوهناک

تمرين انشا:
1– زندگي پرنده اي را که در قفس نگهداري مي شود با پرنده اي که آزاد است مقايسه کنيد و بنويسيد:
پرنده اي که آزاد است به راحتي پرواز مي کند آواز خوش دارد و به هر جا که دوست دارد مي رود و هميشه خوش حال و سرحال است. ولي پرنده اي که در قفس است هميشه غمگين و افسرده است و نوايي غمناک دارد.



درس بيست و هفتم
گران فروشي ممنوع

به اين نکته توجه کنيد:
تاکنون شما با چند نفر از بزرگان علم و ادب ايران زمين آشنا شده ايد:
حکيم نظامي (درس اول)
ابوريحان بيروني (درس دهم)
محمد بن زکرياي رازي (درس سيزدهم)
محمدتقي بهار (درس پانزدهم)
سعدي (درس شانزدهم)
دانشمندان هر کشور از افتخارات آن کشور هستند. بايد آنها را بشناسيم و به آنان احترام بگذاريم.

کار در کلاس:
1– ترکيبهاي زير را بخوانيد و معني آنها را بگوييد:
مخارج خانه --> خرجهايي که در خانه بايد صورت گيرد (براي خانه خرج شود.)
اوضاع و احوال بازار --> وضعيت مرکز خريد و فروش
قافله اي از تجار --> کارواني که در آن بازرگانان حضور داشتند.
بازار خوبي پيدا کرده --> يعني مي توان اين جنس را به قيمت خوب فروخت.
سرمايه و سود --> آنچه که مايه داد و ستد است و بهره آن.
دست و پاي ظريف --> دست و پاي کوچک و خوشتراش
اعضاي درون شکم --> منظور همان روده ها و اندام درون شکم
پيش چشم مرد فردا --> در مقابل ديدگان فرزنداني که در آينده بزرگ مي شوند.

2– کلمه هاي زير را بلند بخوانيد:
نهج البلاغه، مال التجارة، امير المؤمنين، الحمدلله، رب العالمين، بيت المقدس، عليه السلام، صلي الله و عليه و آله، الله اکبر

3– جمع اين کلمه ها را بگوييد:
چشم ¬--> چشمها
چسب --> چسبها
سنگ --> سنگها
اطلاع --> اطلاعات
آزمايش --> آزمايشها
ساعت --> ساعتها
سخن --> سخنان
امتحان --> امتحانات
مورچه --> مورچه ها
گوسفند--> گوسفندان
مدير--> مديران
کودک --> کودکان

پرسش:
1– فرستاده امام با پولي که گرفته بود چه کرد؟
کالايي خريد و همراه تجار به مصر عزيمت کرد.

2– افراد دو کاروان در بين راه چه گفتگويي کردند؟
درباره اوضاع بازار مصر و کالايي که طرفدار داشت صحبت کردند.

3– افراد کاروان بعد از مذاکره با کارواني که از مصر مي آمد، چه تصميمي گرفتند؟
که کالاي خود را به دو برابر قيمت بفروشند.

4– از اين داستان چه نتيجه اي مي گيريم؟
نتيجه مي گيريم که تجارت و کسب حلال سخت تر از پيکار در ميدان جنگ است.

تمرين املا:
1- هر دسته از کلمه هاي زير را بخوانيد. هر کدام را دو بار بنويسيد:
اعتنا – اختراع – اعماق – اقشار
اشتها – انتها – اديب – اشتغال
علامت – عظمت – عجيب – عاقل

2– به هر کلمه، يک کلمه مناسب اضافه کنيد و آنها را بنويسيد:
اداره ي منزل
بازارِِِ ِشلوغ
مخارج ِ خانه
کيسه ي طلا
نزديکيِ مدرسه
پولِ زياد
جنگِ سخت
تصميم ِجدي

تمرين انشا:
1– در سه سطر بنويسيد، گران فروشي يعني چه؟
گران فروشي يعني فروختن يک کالا بيشتر از قيمت تعيين شده و قانوني، وقتي چيزي گران فروخته مي شود، بسياري از مردم توانايي خريد آن را ندارند و نتيجه آن افزايش فقر در ميان يک عده از مردم و ثروت در ميان عده اي ديگر است.

2– انشايي بنويسيد که در آنها کلمه ها و ترکيبهاي زير به کار رفته باشد:
خريد، مغازه، قيمت، پول، بسته بندي، خوراکي، خيابان، باقيمانده، دوست.
(بر عهده دانش آموزان عزيز است.)

درس بيست و هشتم
ميهن دوستي

به اين نکته توجه کنيد:
ايران، ايراني، ايرانيان، ايران زمين، ايران شناس، ايران دوست، ايران نژاد، ايرانگرد، ايرانشهر، فروش، فروشگاه، فروشندگان، دست فروش، گران فروش، کم فروش، ارزان فروش، فروشي، فروشنده
از يک کلمه مي توان کلمه هاي زيادي ساخت.

کار در کلاس:
1– به نظر شما مرز کشورها از قديم همين طور بوده، يا تغيير کرده؟ علت چيست؟
خير، بسياري از مرزها به دليل جنگها، غارتها و کشور گشاييهاي ساير ممالک، خصوصاً ممالک قوي تغيير کرده است.

پرسش:
1– چرا کشور خود را دوست مي داريم؟
چون وطن ماست و ما در آن به دنيا آمده ايم و در آن زندگي مي کنيم و محل زندگي اجداد و نياکان ماست.

2– ملت آزاده ايران چگونه با ستمگران به مبارزه برخاست؟
با مشتهاي گره کرده و سينه هاي لبريز از ايمان و با فريادهاي الله اکبر به مبارزه با ستمگران پرداخت.

3– رهبري چه کسي باعث پيروزي قيام ملت ما شد؟
امام خميني (ره)

4– چرا فرزندان وطن بايد درس بخوانند ؟
تا وقتي بزرگ شدند در راه ترقي و پيشرفت ايران و ايرانيان گام بردارند.

5– هنگامي که وطن ما با خطر روبرو شود وظيفه ملي ما چيست؟
همچون مجاهدان از ميهن دفاع مي کنيم و دشمن را شکست خورده و ناکام باز مي گردانيم و براي حفظ استقلال و عظمت کشورمان به استقبال شهادت مي رويم.

تمرين املا :

1– به کلمه هاي زير توجه کنيد. شما هم کلمه هاي هم خانواده با آنها پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
حفظ -->حافظ، محفوظ
مشغول --> شغل، اشتغال
خارج --> مخارج، خروج
عظمت --> عظيم، عظمي
عزت --> عزيز، معزّز
حمل --> احتمال، حامل
تشويق --> مشوّق، شوق
جهاد --> جهادگر، مجاهد
ماده --> مواد، مادي

2– حرفهاي جا افتاده را حدس بزنيد و کلمه را در دفتر خود بنويسيد:
پلنگان، شيران، ميهن، شکوه، استقلال، سؤالات، ملامت، شهاب، سوختم

تمرين انشا:
1– معني اين دو شعر را به زبان ساده بنويسيد:
اگر سر به سر تن به کشتن دهيم
از آن به که کشور به دشمن دهيم
اگر همگي کشته شويم بهتر از آن است که کشور را به دشمن دهيم.
دريغ است که ايران ويران شود
کنان پلنگان و شيران شود
حيف است که ايران ويران شود و محل لانه جانوران وحشي مثل شير و پلنگ شود (يعني دشمنان خونخوار در آن لانه کنند.)

2– با هر يک از کلمه ها يک جمله بسازيد سپس آنها را طور مرتب کنيد که يک انشا درباره ايران درست شود:
پيروزي: بايد با کسب پيروزي، استقلال کشور را حفظ کرد.
عزيز: تمام هم ميهنان براي ما عزيز و محترم هستند.
سربلندي: ملت ايران، ملت شريف و غيوري است.
وطن: وطن براي هر ميهن پرستي عزيز و ارزشمند است.
پيشرفت: پيشرفت ايران در گرو زخمت و تلاش همگان است.
شهادت: انقلاب با شهادت هزاران جوان برومند به دست آمده است.
ايران: ايران کشور شيردلان و شجاعان است.
(انشا به عهده دانش آموزان است.)

3– بنويسيد که به نظر شما درس انشا چه کمکي به يادگيري زبان فارسي مي کند:
براي نوشتن انشا گنجينه لغات ما بايد کامل باشد و مطالعه زيادي در زمينه کتابهاي غيردرسي و در حد سن خود داشته باشيم و همچنين به قاعده ها و نکات زبان فارسي آشنا باشيم تا در نوشتن از آن بهره بگيريم.



سؤالات تستي فارسي چهارم ابتدايي

1– به جزء اصلي جمله که انجام گرفتن کاري يا روي دادن حالتي را نشان مي دهند، ... مي گويند؟
الف) فعل ×
ب) فاعل
ج) حرف ربط
د) مفعول

?– کداميک از کلمات زير هم خانواده «جهاد» هستند؟
الف) مجتهد
ب) اجتهاد
ج) جاهل
د) جهد ×

3– وقتي که بعد از مطلبي سه نقطه مي گذاريم، يعني ...
الف ) مطلب تمام شده است.
ب) بقيه مطلب را نمي دانيم.
ج) آن مطلب را از کسي نقل کرده ايم.
د) آن مطلب ناتمام است و دنبال آن نوشته نشده است.×

4– معني «کرخ» کدام است؟
الف) سوراخ
ب) سست
ج) بي حس
د) موارد ب و ج ×

5– اميدواري را از کدام مَثَل زير مي توان نتيجه گرفت؟
الف) عاقبت جوينده، يابنده است. ×
ب) قطره قطره جمع گردد وانگهي دريا شود.
ج) خفته را خفته کي کند بيدار؟
د) هر که بامش بيش، برفش بيشتر.

6– شعر «دو کاج» اثر کيست؟
الف) محمدتقي بهار
ب) محمد جواد محبت ×
ج) پروين دولت آبادي
د) قيصر امين پور

7– در بيت «از ظلمت خود رهاييم ده / با نور خود آشناييم ده» منظور شاعر از ظلمت خود رهاييم ده» چيست؟
الف) مرا از ظلم و ستم دور کن.
ب) مرا از تاريکي نجات بده.
ج) دل مرا با نور خداشناسي و خداپرستي آشنا کن.
د) مرا از ناداني خود نجات بده. ×

8– درجمله روبرو فاعل کدام است؟ "پرستوها بهار و تابستان را به آسودگي به سر مي برند."
الف) آسودگي
ب) بهار و تابستان
ج) پرستوها ×
د) مي برند

9– در جمله روبرو فعل کدام کلمه است؟ "مهر مادري پرستوها در ميان جانوران ديگر همتا ندارد"
الف) جانوران
ب) مهر مادري
ج) پرستوها
د) ندارد×

10– کداميک از کلمات زير را با «ات» نمي توان جمع بست؟
الف) قطره
ب) افتخار
ج) هزينه ×
د) تعطيل

11– وقتي مطلبي را از کسي نقل مي کنيم آن را داخل .... قرار مي دهيم؟
الف) خط تيره ( _ _ )
ب) گيومه « » ×
ج) پرانتز ( )
د) چند نقطه

12– تأليف يعني:
الف) بررسي و جمع کردن اطلاعات
ب) تحقيق کردن
ج) جمع آوري مطالب و نوشتن کتاب ×
د) تحمل کردن

13– يک يا چند کلمه که معني کاملي داشته باشد، .... ناميده مي شود.
الف) جمله ×
ب) دوستان
ج) مثل
د) شعر

14– در جمله "آفتاب نزديک به غروب بود که پترس از ده بر مي گشت." کدام کلمه «کلمه ربط» است؟
الف) که ×
ب) به
ج) از
د) بر

15– مصراع يعني چه؟
الف) نام ديگر يک بيت شعر است.
ب) هر قسمت را يک شعر مي گويند.
ج) هر قسمت يک بيت شعر را مي گويند. ×
د) دو بيت يک شعر را مصراع گويند.

16– هم خانواده کدام گزينه درست نيست؟
الف) مونس، انيس، انس
ب) توصيف، وصف، صفت
ج) تحسين، محسن، احسان
د) زمان، زمين، زمينه ×

17– زمين «باير» يعني ....
الف) زميني که در آن کشت مي شود.
ب) زميني که آباد باشد و محصول از آن برداشت کنند.
ج) زميني که آباد نباشد و در آن کشت نشود.
د) زمين مناسب کشاورزي. ×

18– از نوشته هاي زير کدام جمله نيست؟
الف) درختان و شاخه هاي در هم رفته ×
ب) امروز هوا خيلي گرم است.
ج) علي شاگرد زرنگي است.
د) مريم دانش آموز کلاس چهارم ابتدايي است.

19– کداميک از دانشمندان زير درباره دينهاي گوناگون و آداب و رسوم ملل تحقيق کرده است؟
الف) زکريا
ب) نظامي
ج) ابوريحان بيروني ×
د) محمد تقي بهار

20– مصراع دوم "اي ياد تو مونس روانم" کدام مصراع زير است؟
الف) با نور خود آشناييم ده
ب) بي نام تو نامه کي کنم باز
ج) جز نام تو نيست بر زبانم ×
د) هم قصه نانموده خواني

21– متن زير از چند جمله تشکيل شده است؟
«حسين فهميده، نوجواني کوچک بود که حماسه اي بزرگ آفريد. او طفل سيزده ساله اي بود که نارنجک به خود بست و زير تانک رفت.»
الف) ? جمله ×
ب) ? جمله
ج) ? جمله
د) ? جمله

22– املاي کدام کلمه زير غلط است؟
الف) تحديد کردن = ترساندن ×
ب) مرحبا = آفرين
ج) موقتاً = به طور موقت
د) بوم = جغد

23– در بيت مقابل چه چيز تشبيه شده است؟
تک درخت ناروان شد رنگ رنگ
زرد شد آن چتر شاداب قشنگ
الف) درخت نارون به رنگ زرد
ب) چتر به درخت نارون
ج) درخت نارون به چتر ×
د) رنگ به رنگ به قشنگ

24– هم معني کلمه «واپسين» کداميک از کلمه هاي زير است؟
الف) آخرين ×
ب) پي در پي
ج) پشت
د) بعد از

25– کداميک از کلمات زير جمع نيست؟
الف) مفاخر
ب) ارتعاشات
ج) نقايص
د) واپسين ×

26– هم معني کلمه «مونس» کدام است؟
الف) رهايي
ب) همدم ×
ج) جان
د) نجات

27– به کسي يا چيزي که کاري از او سر مي زند، .... مي گويند.
الف) فاعل ×
ب) مفعول
ج) فعل
د) اسم

28– هم خانواده کلمه مونيس، ظلمت، لغزش به ترتيب کدام دسته از کلمات زير است؟
الف) سريع، مظلوم، نظران
ب) انيس، ظالم، غرش
ج) انس، ظالم، لغزان ×
د) ظلم، انس، لغزيدن

29– مفرد کدام يک از کلمات زير غلط نوشته شده است؟
الف) قرون: سالها ×
ب) ملل: ملتها
ج) حوادث: حادثه ها
د) رسوم: رسمها

30– کداميک از موارد زير اسم مرکب نيست؟
الف) رستم آباد
ب) خدمتگزار
ج) مستضعفان ×
د) خودکار

31– کداميک از جملات زير پرسشي نيست؟
الف) رازي چند سال پيش از اين مي زيست؟
ب) عمر اين درخت چقدر مي باشد؟
ج) جشن درختکاري چه روزي است؟
د) نزديک درخت آتش روشن نکنيد. ×

32– در بيت زير چند اسم وجود دارد؟
از زمين خشک مي رويد گياه
چشمه مي جوشد، آب مي افتد به راه
الف) چهار اسم ×
ب) پنج اسم
ج) سه اسم
د) دو اسم

33– در پايان جمله اي که به صورت پرسشي خوانده مي شود، چه نشانه اي مي گذاريم؟
الف) ؟ ×
ب) (.)
ج) !
د) ؛

34- کتاب «حاوي» اثر کيست؟
الف) ابو ريحان بيروني
ب) مولوي
ج) محمدبن زکرياي رازي ×
د) ابوعلي سينا

35– کلمه اي که با آن کسي يا حيواني يا چيزي را نام مي بريم، چه ... مي گويند؟
الف) فاعل
ب) اسم ×
ج) صفت
د) مفعول

36- «من جانداري هستم که دي اکسيد کربن هوا را مي گيرم و اکسيژن پس مي دهم و غذايم را از خاک مي گيرم.» نام من چيست؟
الف) ماهي
ب) انسان
ج) درخت ×
د) موجود آبزي

37 – به کسي که به چيز ناشناخته اي پي مي برد، ... مي گويند.
الف) مخترع
ب) مدرس
ج) کاشف ×
د) رياضيدان

38– کلمه اي که درباره اسم توضيح مي دهد حالت و چگونگي آن را بيان مي کند ... ناميده مي شود.
الف) فاعل
ب) حرف ربط
ج) فعل
د) صفت ×

39– در کدام جمله فعل، داشتن حالت را نشان مي دهد؟
الف) گراهام بل تلفن را اختراع کرد.
ب) پسران دهقان با گاو آهن و بيل زمين را کندند.
ج) پرستوها در پاييز کوچ مي کنند.
د) کودک بينوا گرسنه بود. ×

40– در کدام کلمه «گاه» به معني دقت و زمان است؟
الف) صبحگاه ×
ب) دانشگاه
ج) ورزشگاه
د) درگاه

41– نشد گنج پيدا ولي رنجشان.
الف ) يک مصراع است ×
ب ) يک شعر و يک بيت است
ج ) يک شعر است
د ) يک بيت است.

42– در جمله «پترس پسري شجاع از مردم هلند بود.» صفت کدام است؟
الف) پترس
ب) شجاع ×
ج) پسري
د) هلند

43– مفهوم «گوهرفشاني» در بيت زير چيست؟
مي شنيدم اندر اين گوهر فشاني
رازهاي جاوداني، پندهاي آسماني
الف) منظور ريختن قطرهاي باران است. ×
ب) منظور حفظ اسرار با ارزش است.
ج) منظور شنيدن پندهاي با ارزش است.
د) منظور گوهري با ارزش است.

44– کاشف الکل کيست؟
الف) ابوريحان بيروني
ب) ابو علي سينا
ج) گراهام بل
د) محمدبن زکرياي رازي ×

45– سعدي دانا را به .... و نادان را به .... تشبيه کرده است.
الف) مشک – طبله عطار
ب) طبل غازي – طبله عطار
ج) طبله عطار – مشک
د) طبله عطار – غازي ×

46– در جمله «برق چون شمشير بران پاره مي کرد ابرها را» چه چيزي به چه چيزي تشبيه شده است؟
الف) شمشير به بران
ب) شمشير بران به برق
ج) بران به شمشير
د) برق به شمشير بران ×

47– در بيت زير چند اسم وجود دارد؟
کرد دهقان دانه ها را زير خاک
کرد کوته شاخه پيچان تاک
الف) ?
ب) ? ×
ج) ?
د) ?

48– معني کلمه «پوران» چيست؟
الف) کشتزار
ب) پسران ×
ج) فرزندان
د) جستجو کردن

49– مخالف کلمه «وحشي» کداميک از کلمات زير است؟
الف) اهلي ×
ب) پرخاشگر
ج) تندي
د) دارنده

50– عبارت «دو کس رنج بيهوده بردند يکي آنکه اندوخت و نخورد و ديگر آن که آموخت و نکرد.» چند جمله است؟
الف ) ? جمله
ب ) ? جمله
ج ) ? جمله ×
د ) ? جمله

51– اين سخن از کيست؟
«بدان که پيکار در ميدان جنگ از تجارت و کسب حلال آسانتر است.»
الف) امام علي (ع)
ب) امام رضا (ع)
ج) امام محمد باقر (ع)
د) امام جعفر صادق (ع) ×

53– در اين جمله چند صفت هست؟ «اين پزشک، دانشمند و کاشف عالي مقام، از مفاخر بزرگ کشور ماست.»
الف) 3
ب) 4
ج) 2
د) :5 ×

54– در جاهاي خالي عبارت زير را به ترتيب چه علامتهايي بايد گذاشت؟
«واتسن با شعف فرياد زد .... دستگاه کار مي کند. ... صداي شما را شنيدم .... عاقبت موفق شديد .... »
الف) : - . - ! - .
ب) ! - . - ! - !
ج) : - ! - ! - ! ×
د) : - ! - . - .

55– جمع کلمه هاي «اطلاع قرن، نقص» کدام دسته از کلمات زير است؟
الف) اطلاعات – اقران – نواقص
ب) مطلع – اقران – ناقص
ج) اطلاعات – قرون – نقايص ×
د) مطلع – قرون – ناقص

56– کداميک از کلمه هاي زير مخالف «حبيب» است؟
الف) درست
ب) دشمن ×
ج) ضعيف
د) مهربان

57– نگارش کدام جمله نادرست است؟
الف) من در مدرسه امروز درس نخواندم. ×
ب) چرا دير آمدي ؟
ج) هوا چه گرم است !
د) پاکيزگي از ايمان است.

58– رابطه سرد و گرم مثل رابطه شب است به ...
الف) روشنايي
ب) روز ×
ج) تاريکي
د) نور

59– در جمله «رازي براي رسيدن به هدف روز و شب به آزمايشهاي مختلف مي پرداخت.» فاعل کدام است؟
الف) مي پرداخت
ب) رازي ×
ج) هدف
د) روز

60– کداميک از کتابهاي زير تأليف سعدي قرن هفتم مي باشد؟
الف) مثنوي و حاوي
ب) بوستان و گلستان ×
ج) چهار مقاله و گلستان
د) بوستان و شاهنامه

61– کداميک از کلمات زير مرکب است؟
الف) مشقت
ب) بازيگر ×
ج) اهريمن
د) مسکين

62– در بيت "گفت طوطي ارمغان بنده کو؟ / آنچه ديدي، آنچه گفتي، بازگو" چند فعل وجود دارد؟
الف) ? فعل
ب) ? فعل
ج) ? فعل ×
د) ? فعل

63– کداميک از جملات زير خبري است؟
الف) قطره تنها چرا بي رنگ ماند؟
ب) چگونه در امتحان فارسي موفق شدي؟
ج) چرا اسراف کردن زشت و ناپسند است؟
د) کبوتر در آسمان پرواز مي کند. ×

64- نشاني پاياني کدام جمله نادرست است؟
الف) مريم به مسافرت رفت.
ب) چه وقت اول سال بود؟
ج) عجب، اول سال بود؟ ×
د) اول سال بود.

65– مخالف کلمه «غني» کدام کلمه است؟
الف) فقير ×
ب) فقرا
ج) ثروتمند
د) فقر

66– کداميک از کلمات زير را با «ات» نمي توان جمع بست؟
الف) حشره
ب) سهل ×
ج) گنجشک
د) اختراع

67- کدام کلمه با کلمات ديگر متفاوت است؟
الف) شيرين سخن
ب) سهل ×
ج) کتابخانه
د) خشمناک

68– کداميک از کلمات زير فارسي نيستند و از زبانهاي ديگر وارد فارسي شده اند؟
الف) اتوبوس ×
ب) دريا
ج) باران
د) لانه